Gorączka u niemowlęcia najczęściej towarzyszy infekcji i jest jednym z mechanizmów odpowiedzi organizmu na chorobę. Sama wysokość temperatury nie mówi jednak wszystkiego o stanie dziecka. Szczególnie ważne są wiek niemowlęcia, sposób pomiaru, samopoczucie, oddychanie, karmienie i inne objawy.
U dziecka poniżej 3. miesiąca życia temperatura 38°C lub wyższa wymaga pilnej oceny medycznej, nawet jeśli niemowlę poza tym wygląda dobrze.
Czym jest gorączka u niemowlaka?
Za gorączkę u dziecka zwykle uznaje się temperaturę 38°C lub wyższą. Wynik należy jednak interpretować z uwzględnieniem miejsca i sposobu pomiaru.
Określenie „stan podgorączkowy” jest często używane potocznie dla temperatury nieco wyższej niż zwykle, ale u małego niemowlęcia znacznie ważniejsze od samej nazwy jest dokładne zmierzenie temperatury oraz ocena całego stanu dziecka.
Temperatura ciała może nieznacznie zmieniać się w ciągu dnia oraz po kąpieli, intensywnym płaczu, przebywaniu w bardzo ciepłym pomieszczeniu lub nadmiernym ubraniu. Jeśli dziecko było mocno otulone albo właśnie wyszło z kąpieli, można odczekać kilka minut w komfortowych warunkach i powtórzyć pomiar.
Jakie są najczęstsze przyczyny gorączki?
Najczęstszą przyczyną gorączki u niemowląt są infekcje, przede wszystkim wirusowe.
Gorączka może występować między innymi przy:
- przeziębieniu i innych infekcjach dróg oddechowych,
- grypie,
- RSV i innych zakażeniach wirusowych,
- zapaleniu ucha środkowego,
- zakażeniu układu moczowego,
- zapaleniach płuc,
- infekcjach przewodu pokarmowego,
- rzadziej poważniejszych zakażeniach, takich jak sepsa lub zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych.
Podwyższona temperatura może również pojawić się po niektórych szczepieniach i zwykle ma wtedy przejściowy charakter.
U bardzo małych dzieci infekcja nie zawsze daje typowe objawy. Przykładowo zakażenie układu moczowego u niemowlęcia może objawiać się przede wszystkim gorączką, drażliwością, gorszym apetytem lub osłabieniem, bez wyraźnego bólu podczas oddawania moczu.
Podobnie samo dotykanie lub pocieranie ucha nie pozwala rozpoznać zapalenia ucha. Do potwierdzenia diagnozy potrzebne jest badanie lekarskie.
Czy ząbkowanie powoduje gorączkę?
Ząbkowanie może czasami wiązać się z niewielkim wzrostem temperatury mieszczącym się jeszcze w prawidłowym zakresie, ale nie jest uznawane za przyczynę prawdziwej gorączki.
Temperatury 38°C lub wyższej nie należy tłumaczyć wyrzynaniem zębów. Jeśli dziecko ma gorączkę, warto brać pod uwagę infekcję lub inną przyczynę.
Typowe objawy ząbkowania to raczej:
- wrażliwe lub zaczerwienione dziąsło,
- zwiększone ślinienie,
- potrzeba gryzienia,
- łagodna drażliwość.
Jak prawidłowo mierzyć temperaturę niemowlęciu?
Do domowego pomiaru temperatury u niemowlęcia najlepiej używać termometru cyfrowego zgodnie z instrukcją producenta.
Jedną z bezpiecznych i praktycznych metod jest pomiar w dole pachowym.
Aby go wykonać:
- Umieść końcówkę termometru w dole pachowym.
- Przytrzymaj ramię dziecka przy tułowiu.
- Pozostaw termometr na miejscu przez czas wskazany przez producenta.
- Zapisz wynik wraz z informacją, gdzie dokonano pomiaru.
Pomiar w jamie ustnej nie jest odpowiednią metodą dla niemowląt, ponieważ dziecko nie potrafi prawidłowo utrzymać termometru pod językiem.
Termometry douszne mogą dawać niedokładne wyniki u najmniejszych niemowląt, ponieważ ich przewody słuchowe są bardzo wąskie. W przypadku dzieci poniżej 6. miesiąca życia szczególnie łatwo o błąd techniczny.
Nie należy używać pasków termicznych przyklejanych do czoła jako podstawy do oceny gorączki, ponieważ mierzą głównie temperaturę skóry i są mniej wiarygodne.
Nie należy również używać starych szklanych termometrów zawierających rtęć.
Gorączka u niemowlęcia poniżej 3. miesiąca życia
Temperatura 38°C lub wyższa u dziecka poniżej 3. miesiąca życia wymaga pilnego kontaktu z lekarzem.
Dotyczy to także dziecka, które:
- wygląda na spokojne,
- nie kaszle,
- nie ma kataru,
- prawidłowo je,
- nie ma innych widocznych objawów choroby.
W tym wieku poważna infekcja może początkowo przebiegać z niewielką liczbą objawów, dlatego nie należy samodzielnie obserwować gorączki przez kilka dni ani zakładać, że jej przyczyną jest ząbkowanie.
U dzieci między 3. a 6. miesiącem życia temperatura 39°C lub wyższa również wymaga pilnej konsultacji medycznej.
Kiedy podawać lek przeciwgorączkowy?
Leki przeciwgorączkowe stosuje się przede wszystkim wtedy, gdy dziecko wyraźnie źle się czuje, odczuwa ból lub jest bardzo rozdrażnione.
Nie trzeba podawać leku wyłącznie po to, aby doprowadzić temperaturę do konkretnej wartości na termometrze.
U dzieci stosuje się między innymi paracetamol lub ibuprofen, ale wybór preparatu, dawka i możliwość zastosowania zależą od wieku, masy ciała i stanu zdrowia.
Nie należy:
- podawać dwóch leków jednocześnie bez wskazania lekarza,
- naprzemiennie stosować paracetamolu i ibuprofenu bez zaleceń medycznych,
- przekraczać dawki podanej w ulotce lub zaleconej przez lekarza,
- podawać dziecku aspiryny.
Paracetamolu nie należy samodzielnie podawać bardzo małemu niemowlęciu bez sprawdzenia, czy preparat jest przeznaczony dla jego wieku. Ibuprofen również ma ograniczenia wiekowe i dotyczące masy ciała, a dodatkowo nie powinien być stosowany między innymi przy odwodnieniu bez konsultacji z lekarzem.
W przypadku dziecka poniżej 3. miesiąca życia z temperaturą 38°C lub wyższą najważniejsza jest pilna ocena lekarska, a nie samodzielne obniżanie temperatury w domu.
Co robić w domu przy gorączce?
U starszego niemowlęcia, które zostało ocenione jako mogące pozostać pod opieką domową, najważniejsze jest zapewnienie komfortu i odpowiedniej podaży płynów.
Warto:
- częściej proponować pierś dziecku karmionemu piersią,
- kontynuować mleko modyfikowane zgodnie z potrzebami dziecka,
- obserwować liczbę mokrych pieluszek,
- ubierać dziecko komfortowo, bez nadmiernego otulania,
- pozwolić mu odpoczywać,
- regularnie sprawdzać jego stan, również w nocy.
U niemowląt poniżej 6. miesiąca życia nie należy rutynowo proponować dodatkowej wody zamiast mleka tylko dlatego, że mają gorączkę. Podstawowym źródłem płynów pozostaje mleko kobiece lub odpowiednie mleko modyfikowane, chyba że lekarz zaleci inaczej.
Po rozpoczęciu rozszerzania diety można oferować dziecku wodę zgodnie z jego wiekiem i dotychczasowym sposobem żywienia.
Czego nie robić przy gorączce?
Rutynowe chłodzenie ciała nie jest zalecaną metodą leczenia gorączki.
Nie należy:
- robić zimnych ani chłodnych okładów w celu „zbicia” temperatury,
- stosować zimnych kąpieli,
- nacierać skóry alkoholem,
- rozbierać dziecka do naga,
- nadmiernie go otulać,
- zmuszać do jedzenia,
- podawać małemu niemowlęciu lodów owocowych lub zimnych kawałków owoców jako sposobu na nawodnienie.
Chłodzenie może wywołać dreszcze i dodatkowy dyskomfort. Dziecko powinno być ubrane odpowiednio do temperatury otoczenia, bez przegrzewania i bez celowego wychładzania.
Jak rozpoznać odwodnienie?
Podczas gorączki dziecko może tracić więcej płynów, dlatego warto obserwować oznaki odwodnienia.
Niepokojące mogą być:
- wyraźnie mniej mokrych pieluszek niż zwykle,
- suchość ust,
- brak łez podczas płaczu,
- zapadnięte oczy,
- zapadnięte ciemiączko,
- nietypowa senność lub osłabienie,
- niechęć do karmienia.
Jeśli dziecko nie jest w stanie przyjmować płynów, wielokrotnie wymiotuje lub ma wyraźnie mniej mokrych pieluszek, wymaga oceny medycznej.
Kiedy pilnie skonsultować dziecko z lekarzem?
Pilnej konsultacji wymaga sytuacja, gdy:
- dziecko ma mniej niż 3 miesiące i temperaturę 38°C lub wyższą,
- dziecko ma od 3 do 6 miesięcy i temperaturę 39°C lub wyższą,
- ma trudności z oddychaniem, bardzo szybko oddycha lub wciąga skórę między żebrami,
- jest bardzo senne, wiotkie albo trudno je obudzić,
- nie reaguje tak jak zwykle,
- ma drgawki,
- pojawia się sztywność karku,
- na skórze pojawia się wysypka, która nie blednie po uciśnięciu,
- dziecko sinieje lub ma bardzo bladą, plamistą skórę,
- nie chce pić lub je znacznie mniej niż zwykle,
- ma objawy odwodnienia,
- wielokrotnie wymiotuje,
- stan dziecka szybko się pogarsza,
- rodzic czuje, że dziecko jest znacznie bardziej chore niż przy wcześniejszych infekcjach.
U starszego niemowlęcia konsultacji wymaga również gorączka utrzymująca się przez kilka dni albo sytuacja, w której po okresie poprawy temperatura ponownie rośnie i pojawiają się nowe objawy.
Podsumowanie
Gorączka u niemowlęcia najczęściej towarzyszy infekcji. Za szczególnie ważny próg należy uznać 38°C u dziecka poniżej 3. miesiąca życia, ponieważ taki wynik wymaga pilnej oceny medycznej niezależnie od pozostałych objawów.
Temperaturę najlepiej mierzyć termometrem cyfrowym zgodnie z instrukcją, a leki przeciwgorączkowe stosować przede wszystkim w celu poprawy komfortu dziecka, a nie tylko obniżenia liczby na termometrze. Nie zaleca się rutynowych chłodnych okładów ani wychładzania dziecka. Najważniejsze są nawodnienie, obserwacja i szybkie reagowanie na objawy alarmowe.