Po porodzie ciało potrzebuje czasu na regenerację, a tempo powrotu do aktywności jest indywidualne. Fizjoterapia uroginekologiczna może wspierać kobiety, które doświadczają między innymi nietrzymania moczu, bólu miednicy, problemów z mięśniami dna miednicy czy dolegliwości związanych z blizną po cesarskim cięciu lub urazem krocza.
Nie każda kobieta po porodzie potrzebuje jednak intensywnej rehabilitacji ani specjalistycznych zabiegów. Wiele prostych aktywności można rozpoczynać stopniowo już w pierwszych dniach po niepowikłanym porodzie, jeśli samopoczucie na to pozwala.
Czym jest fizjoterapia w połogu?
Fizjoterapia w okresie poporodowym może obejmować ocenę i wspieranie funkcji mięśni dna miednicy, mięśni brzucha, postawy i sposobu poruszania się oraz pracę nad konkretnymi dolegliwościami, które pojawiły się w ciąży lub po porodzie.
Zakres postępowania powinien zależeć od sposobu porodu, przebiegu gojenia i zgłaszanych objawów. Innych zaleceń może potrzebować kobieta po niepowikłanym porodzie drogami natury, innych po cesarskim cięciu, a jeszcze innych po porodzie zabiegowym lub poważniejszym urazie krocza.
Plan opieki poporodowej warto zacząć omawiać jeszcze w ciąży, szczególnie jeśli już wtedy występują nietrzymanie moczu, ból miednicy lub inne problemy z funkcją dna miednicy. Nie oznacza to jednak, że ćwiczenia przed porodem gwarantują łatwiejszy poród albo szybszą regenerację.
Kiedy można rozpocząć ćwiczenia po porodzie?
Po niepowikłanej ciąży i porodzie drogami natury łagodną aktywność można zwykle rozpoczynać w ciągu pierwszych dni, gdy kobieta czuje się na to gotowa. Początkowo może to być krótki spacer, spokojne poruszanie się po domu, ćwiczenia oddechowe czy delikatna praca mięśni dna miednicy.
Po cesarskim cięciu, powikłanym porodzie lub poważniejszym urazie krocza tempo powrotu do ćwiczeń należy dostosować do gojenia i zaleceń personelu medycznego.
Nie trzeba czekać dokładnie 6 tygodni, aby wykonać jakikolwiek ruch, ale również nie należy traktować zakończenia połogu jako automatycznej zgody na powrót do intensywnych treningów. Obciążenia powinny być zwiększane stopniowo.
Mięśnie dna miednicy po porodzie
Mięśnie dna miednicy wspierają pęcherz, macicę i jelita oraz uczestniczą w kontroli oddawania moczu i stolca. Ciąża i poród mogą wpływać na ich siłę, wytrzymałość, koordynację i zdolność do rozluźnienia.
Ćwiczenia mięśni dna miednicy są zalecane zarówno w ciąży, jak i po porodzie, ponieważ mogą pomagać w zapobieganiu i leczeniu niektórych objawów ich dysfunkcji, w szczególności nietrzymania moczu.
Nie chodzi jednak wyłącznie o wykonywanie jak największej liczby tak zwanych ćwiczeń Kegla. Prawidłowo działające mięśnie powinny umieć zarówno się napiąć, jak i całkowicie rozluźnić. Program ćwiczeń powinien uwzględniać indywidualną zdolność do wykonania skurczu i rozluźnienia oraz ewentualny ból lub dyskomfort.
Jeżeli nie masz pewności, czy prawidłowo aktywujesz mięśnie dna miednicy, albo ćwiczenia nasilają ból, uczucie napięcia lub inne dolegliwości, warto skonsultować technikę z fizjoterapeutą posiadającym doświadczenie w fizjoterapii uroginekologicznej.
Czy elektrostymulacja jest potrzebna po porodzie?
Elektrostymulacja nie jest rutynowym elementem fizjoterapii każdej kobiety po porodzie. Może być rozważana w wybranych przypadkach, na przykład gdy po przeprowadzeniu oceny okazuje się, że kobieta nie jest w stanie samodzielnie wykonać skutecznego skurczu mięśni dna miednicy.
Podobnie biofeedback, urządzenia dopochwowe czy inne metody wspomagające powinny być dobierane na podstawie konkretnych wskazań, a nie stosowane profilaktycznie u każdej kobiety.
Jak może wyglądać fizjoterapia po porodzie?
Wizyta u fizjoterapeuty uroginekologicznego powinna rozpocząć się od rozmowy o przebiegu ciąży i porodu oraz aktualnych dolegliwościach. W zależności od potrzeb specjalista może ocenić między innymi sposób oddychania i poruszania się, pracę mięśni brzucha oraz funkcję mięśni dna miednicy.
Postępowanie może obejmować między innymi:
- naukę prawidłowego napinania i rozluźniania mięśni dna miednicy,
- indywidualnie dobrany trening mięśni dna miednicy,
- ćwiczenia oddechowe i ruchowe,
- stopniowe przygotowanie do powrotu do codziennych i sportowych aktywności,
- pracę nad problemami z nietrzymaniem moczu lub stolca,
- postępowanie przy uczuciu obniżenia narządów miednicy,
- pracę nad bólem lub ograniczeniem funkcji, jeśli takie dolegliwości występują,
- ocenę dolegliwości związanych z blizną po cesarskim cięciu lub urazem krocza po ich odpowiednim wygojeniu.
Nie każda z tych metod jest potrzebna każdej kobiecie. Fizjoterapia powinna odpowiadać na konkretny problem i być dostosowana do wyników oceny.
Kiedy warto skonsultować się z fizjoterapeutą uroginekologicznym?
Konsultacja może być szczególnie pomocna, gdy po porodzie występują:
- nietrzymanie moczu, gazów lub stolca,
- nagłe parcie na mocz lub trudności z opróżnianiem pęcherza,
- uczucie ciężkości, rozpierania lub obniżania w pochwie,
- ból w obrębie miednicy, krocza lub podczas współżycia,
- trudność w prawidłowym napinaniu lub rozluźnianiu mięśni dna miednicy,
- utrzymujące się dolegliwości związane z blizną po cesarskim cięciu,
- problemy z powrotem do codziennej aktywności lub sportu.
Specjalistyczna ocena jest szczególnie istotna po niektórych urazach porodowych. NICE zaleca rozważenie nadzorowanego, około 3-miesięcznego programu treningu mięśni dna miednicy w okresie poporodowym między innymi po porodzie zabiegowym, porodzie z dzieckiem w ułożeniu potylicowym tylnym oraz po uszkodzeniu zwieracza odbytu.
Objawów takich jak nietrzymanie moczu czy ból nie trzeba akceptować jako nieuniknionej konsekwencji macierzyństwa. Jeśli utrzymują się lub utrudniają funkcjonowanie, warto szukać pomocy.
Jak bezpiecznie wracać do aktywności fizycznej?
Powrót do ruchu powinien być stopniowy. Na początku ważniejsze od intensywnego treningu jest swobodne wykonywanie codziennych czynności bez bólu i wyraźnego nasilenia objawów.
W pierwszych etapach można koncentrować się na:
- spokojnym chodzeniu,
- łagodnych ćwiczeniach ruchowych,
- pracy mięśni dna miednicy dostosowanej do indywidualnych możliwości,
- stopniowym przywracaniu siły i wytrzymałości całego ciała.
Wraz z poprawą samopoczucia można stopniowo zwiększać czas i intensywność aktywności. Jeżeli podczas ćwiczeń pojawia się ból, nietrzymanie moczu, uczucie ciężkości w miednicy, nasilone krwawienie albo pogorszenie samopoczucia, warto zmniejszyć obciążenie i w razie potrzeby skonsultować się ze specjalistą.
Po cesarskim cięciu lub powikłanym porodzie powrót do bardziej wymagającego treningu powinien uwzględniać przebieg gojenia i zalecenia lekarza lub fizjoterapeuty.
Odpoczynek, odżywianie i nawodnienie
Regeneracja po porodzie nie zależy wyłącznie od wykonywania ćwiczeń. Znaczenie mają również odpoczynek, regularne posiłki, odpowiednie nawodnienie i stopniowy powrót do codziennej aktywności.
Nie ma potrzeby stosowania specjalnej „diety regeneracyjnej”, jeśli nie istnieją do tego wskazania medyczne. Podstawą powinna być zbilansowana dieta dostarczająca energii i składników odżywczych oraz odpowiednia ilość płynów. Produkty zawierające błonnik i nawodnienie pomagają również ograniczać zaparcia, które mogą nasilać dolegliwości w obrębie dna miednicy.
Relaks, spokojne oddychanie, joga lub inne łagodne formy aktywności mogą pomagać części kobiet w redukowaniu napięcia i poprawie samopoczucia. Nie należy jednak przedstawiać ich jako metod uruchamiających szczególne procesy „samoleczenia” organizmu.
Kiedy skonsultować się z lekarzem?
Nie każda dolegliwość po porodzie powinna być leczona wyłącznie fizjoterapią. Niektóre objawy wymagają wcześniejszej oceny medycznej.
Pilnie skontaktuj się z personelem medycznym, jeśli pojawią się między innymi:
- bardzo obfite lub nagle nasilające się krwawienie,
- gorączka 38°C lub wyższa,
- narastający ból brzucha lub miednicy,
- nieprzyjemnie pachnące odchody połogowe,
- zaczerwienienie, obrzęk, nasilający się ból lub wydzielina z rany po cesarskim cięciu albo rany krocza,
- ból lub obrzęk jednej nogi,
- ból w klatce piersiowej lub trudności z oddychaniem,
- niemożność oddania moczu,
- utrata kontroli nad stolcem, szczególnie po poważniejszym urazie krocza.
W takich sytuacjach pierwszym krokiem powinna być ocena lekarska lub położnicza. Fizjoterapia może być później elementem dalszego postępowania, jeśli istnieją do niej wskazania.
Podsumowanie
Fizjoterapia w połogu może wspierać powrót do sprawności i pomagać w leczeniu niektórych dolegliwości związanych z dnem miednicy, bólem czy funkcją mięśni po ciąży i porodzie. Nie oznacza jednak, że każda kobieta potrzebuje rozbudowanej rehabilitacji lub specjalistycznych zabiegów bezpośrednio po narodzinach dziecka.
Łagodną aktywność można zwykle rozpoczynać stopniowo, gdy stan zdrowia i samopoczucie na to pozwalają. Szczególnej uwagi wymagają nietrzymanie moczu lub stolca, uczucie obniżania narządów, ból, problemy z funkcją mięśni dna miednicy oraz utrzymujące się dolegliwości po urazie krocza lub cesarskim cięciu. W takich sytuacjach indywidualna ocena specjalisty pozwala dobrać postępowanie do rzeczywistych potrzeb kobiety.