Pierwsze tygodnie po porodzie mogą wiązać się z bardzo różnymi emocjami. Radość może przeplatać się ze zmęczeniem, lękiem, płaczliwością czy poczuciem przytłoczenia. U części kobiet pojawia się przejściowy baby blues, u innych mogą rozwinąć się objawy depresji poporodowej.
To dwa różne stany. Warto umieć je odróżnić, ponieważ depresja poporodowa jest zaburzeniem wymagającym pomocy i leczenia, a w przypadku myśli samobójczych, psychozy lub ryzyka skrzywdzenia siebie albo dziecka potrzebna jest natychmiastowa interwencja.
Czym jest baby blues?
Baby blues, nazywany również smutkiem poporodowym, jest częstym i przejściowym pogorszeniem samopoczucia występującym w pierwszych dniach po porodzie.
Najczęściej rozpoczyna się około 2.-3. dnia po narodzinach dziecka.
Mogą pojawić się:
- płaczliwość,
- drażliwość,
- wahania nastroju,
- niepokój,
- poczucie przytłoczenia,
- problemy z koncentracją,
- trudności ze snem,
- niepewność dotycząca opieki nad dzieckiem.
Baby blues może dotyczyć dużej części kobiet po porodzie. Zwykle ustępuje samoistnie w ciągu kilku dni do około 1.-2. tygodni.
Nie wymaga leczenia psychiatrycznego, ale wsparcie bliskich, odpoczynek, pomoc przy dziecku i możliwość rozmowy o emocjach mogą znacząco ułatwić ten czas.
Baby blues a depresja poporodowa – czym się różnią?
Najważniejsze różnice dotyczą czasu trwania, nasilenia objawów oraz wpływu na codzienne funkcjonowanie.
Baby blues:
- pojawia się najczęściej w pierwszych dniach po porodzie,
- ma zwykle łagodne lub umiarkowane nasilenie,
- objawy mogą zmieniać się w ciągu dnia,
- najczęściej ustępuje w ciągu 2 tygodni.
Depresja poporodowa:
- może rozpocząć się w różnym momencie, także jeszcze w ciąży,
- powoduje bardziej nasilone i utrzymujące się objawy,
- może utrudniać wykonywanie codziennych czynności,
- nie powinna być traktowana jako stan, który wystarczy przeczekać,
- wymaga profesjonalnej oceny i odpowiednio dobranego leczenia.
Jeśli objawy przypominające baby blues utrzymują się dłużej niż około 2 tygodnie, nasilają się albo bardzo utrudniają funkcjonowanie, warto skontaktować się z położną, lekarzem rodzinnym, ginekologiem, psychologiem lub psychiatrą.
Czym jest depresja poporodowa?
Depresja poporodowa jest zaburzeniem depresyjnym występującym w okresie okołoporodowym. Nie jest oznaką braku miłości do dziecka, niewystarczających kompetencji rodzicielskich ani „słabego charakteru”.
Jej przyczyny są złożone. Znaczenie mogą mieć jednocześnie czynniki biologiczne, psychiczne i społeczne, między innymi zmiany hormonalne, przewlekły brak snu, wcześniejsze problemy ze zdrowiem psychicznym, stres oraz brak odpowiedniego wsparcia.
Nie ma jednej przyczyny, która pozwalałaby przewidzieć, u kogo rozwinie się depresja.
Kiedy może pojawić się depresja poporodowa?
Nie jest prawdą, że depresja poporodowa rozpoczyna się zazwyczaj dopiero między 1. a 6. miesiącem po porodzie.
Objawy depresji związanej z okresem okołoporodowym mogą rozpocząć się:
- jeszcze podczas ciąży,
- w pierwszych dniach lub tygodniach po porodzie,
- w kolejnych miesiącach,
- nawet w ciągu pierwszego roku po narodzinach dziecka.
Z tego powodu zdrowie psychiczne warto obserwować przez cały okres ciąży i po porodzie, a nie tylko podczas pierwszych tygodni połogu.
Co zwiększa ryzyko depresji poporodowej?
Depresja poporodowa może wystąpić również u osoby, która wcześniej nie miała problemów ze zdrowiem psychicznym.
Ryzyko jest jednak większe między innymi wtedy, gdy:
- depresja lub inne zaburzenia psychiczne występowały wcześniej,
- objawy depresji lub lęku pojawiały się już podczas ciąży,
- występowała depresja po wcześniejszym porodzie,
- brakuje wystarczającego wsparcia społecznego lub rodzinnego,
- występują problemy w relacji partnerskiej,
- miały miejsce poważne lub stresujące wydarzenia życiowe,
- kobieta doświadcza przemocy lub nadużyć,
- dziecko urodziło się przedwcześnie albo wymaga intensywnego leczenia.
Obecność jednego lub kilku czynników ryzyka nie oznacza, że depresja na pewno się rozwinie.
Jakie są objawy depresji poporodowej?
Depresja poporodowa może wyglądać inaczej u różnych osób.
Objawy mogą obejmować:
- utrzymujący się obniżony nastrój, smutek lub poczucie pustki,
- częstą płaczliwość,
- utratę zainteresowania rzeczami, które wcześniej sprawiały przyjemność,
- poczucie beznadziei,
- silne poczucie winy lub bezwartościowości,
- przekonanie, że jest się „złą mamą” lub nie potrafi się opiekować dzieckiem,
- silny lęk lub ciągłe zamartwianie się,
- drażliwość lub niepokój,
- trudności ze snem nawet wtedy, gdy istnieje możliwość odpoczynku,
- znaczne zmiany apetytu,
- problemy z koncentracją i podejmowaniem decyzji,
- wycofanie z kontaktów z innymi,
- trudność w odczuwaniu więzi z dzieckiem,
- myśli o śmierci, samouszkodzeniu, samobójstwie lub skrzywdzeniu dziecka.
Nie trzeba mieć wszystkich wymienionych objawów, aby potrzebować profesjonalnej pomocy.
Depresja poporodowa a więź z dzieckiem
Nie każda kobieta od razu po porodzie odczuwa silną więź z dzieckiem. Relacja może rozwijać się stopniowo i samo to nie oznacza depresji.
Przy depresji poporodowej trudność w nawiązaniu więzi może jednak współwystępować z innymi objawami, takimi jak smutek, poczucie beznadziei, lęk czy problemy z codziennym funkcjonowaniem.
Nie należy zmuszać się do odczuwania określonych emocji ani oceniać siebie na podstawie wyobrażenia o tym, jak „powinna” czuć się świeżo upieczona mama.
Jak wspierać kobietę po porodzie?
Wsparcie bliskich nie zastępuje leczenia depresji, ale może być bardzo ważnym elementem zdrowienia.
Pomoc może polegać na:
- wysłuchaniu bez oceniania i udzielania nieproszonych rad,
- przejęciu części obowiązków domowych,
- pomocy w opiece nad dzieckiem,
- umożliwieniu mamie snu i odpoczynku,
- przygotowaniu posiłków lub zakupów,
- towarzyszeniu podczas konsultacji lekarskiej lub psychologicznej, jeśli kobieta tego chce,
- poważnym traktowaniu informacji o pogarszającym się samopoczuciu.
Nie pomagają natomiast komunikaty typu „powinnaś się cieszyć”, „inne mamy też sobie radzą” albo „musisz wziąć się w garść”.
Jak leczy się depresję poporodową?
Depresję poporodową można skutecznie leczyć.
Metoda zależy od rodzaju i nasilenia objawów, wcześniejszego zdrowia psychicznego, sytuacji rodzinnej oraz indywidualnych potrzeb.
Leczenie może obejmować:
- psychoterapię, w tym terapię poznawczo-behawioralną,
- psychoedukację i odpowiednio dobrane wsparcie psychospołeczne,
- leki przeciwdepresyjne,
- połączenie psychoterapii i farmakoterapii,
- w ciężkich przypadkach specjalistyczne leczenie psychiatryczne lub hospitalizację.
Przed rozpoczęciem leczenia farmakologicznego specjalista może również ocenić, czy objawy nie są związane z chorobą afektywną dwubiegunową lub innym zaburzeniem wymagającym odmiennego postępowania.
Nie należy samodzielnie rozpoczynać, zmieniać ani odstawiać leków psychiatrycznych.
Leczenie depresji a karmienie piersią
Karmienie piersią nie wyklucza leczenia depresji poporodowej.
Istnieją leki przeciwdepresyjne, które mogą być stosowane podczas laktacji po indywidualnej ocenie korzyści i ryzyka przez lekarza.
Nie oznacza to jednak, że każdy lek przeciwdepresyjny jest odpowiedni dla każdej karmiącej kobiety. Przy wyborze leczenia bierze się pod uwagę między innymi:
- nasilenie objawów,
- wcześniejszą odpowiedź na leczenie,
- rodzaj preparatu,
- wiek i stan zdrowia dziecka,
- sposób karmienia.
Nie należy rezygnować z potrzebnego leczenia wyłącznie z obawy przed wpływem leku na karmienie. Decyzję najlepiej omówić z psychiatrą lub innym lekarzem posiadającym doświadczenie w leczeniu kobiet w okresie okołoporodowym.
Jaką rolę może odegrać położna?
Opieka położnej po porodzie obejmuje nie tylko zdrowie dziecka i kwestie związane z laktacją.
Aktualny polski standard opieki okołoporodowej przewiduje również ocenę stanu psychicznego kobiety po porodzie, w tym ocenę ryzyka depresji poporodowej.
Ocena ryzyka depresji powinna być przeprowadzona w czwartym tygodniu po narodzinach dziecka, a wcześniej, jeśli pojawią się zaburzenia psychiczne.
Podczas wizyty patronażowej warto więc powiedzieć położnej o:
- utrzymującym się smutku,
- silnym lęku,
- problemach ze snem niezależnych od rytmu dziecka,
- poczuciu beznadziei,
- trudnościach z funkcjonowaniem,
- problemach z więzią z dzieckiem,
- każdych myślach o samouszkodzeniu lub śmierci.
Nie trzeba czekać do czwartego tygodnia, jeśli niepokojące objawy pojawią się wcześniej.
Czym jest psychoza poporodowa?
Psychoza poporodowa jest rzadkim, ale bardzo poważnym zaburzeniem psychicznym, które najczęściej rozpoczyna się nagle w pierwszych dniach lub dwóch tygodniach po porodzie.
Możliwe objawy to:
- omamy, czyli słyszenie lub widzenie rzeczy, których nie ma,
- urojenia i przekonania niezgodne z rzeczywistością,
- silna dezorientacja,
- bardzo szybka lub chaotyczna mowa i myśli,
- nietypowe pobudzenie,
- objawy manii,
- gwałtowne zmiany zachowania lub nastroju.
Osoba doświadczająca psychozy może nie zdawać sobie sprawy, że jest chora. Dlatego szczególnie ważna jest reakcja partnera lub innych bliskich.
Psychoza poporodowa jest stanem nagłym i wymaga natychmiastowej pomocy psychiatrycznej.
Kiedy potrzebna jest natychmiastowa pomoc?
Nie należy czekać na planową konsultację, jeśli pojawiają się:
- myśli o odebraniu sobie życia,
- myśli o samouszkodzeniu,
- myśli lub zamiary skrzywdzenia dziecka albo innej osoby,
- omamy lub urojenia,
- silna dezorientacja lub utrata kontaktu z rzeczywistością,
- gwałtowne, bardzo nietypowe zachowanie,
- bezpośrednie zagrożenie bezpieczeństwa mamy lub dziecka.
W przypadku bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia należy wezwać pomoc pod numerem 112 albo zgłosić się do miejsca udzielającego pilnej pomocy medycznej lub psychiatrycznej.
Osoby bliskie nie powinny pozostawiać kobiety samej, jeśli istnieje realne ryzyko samouszkodzenia, samobójstwa lub skrzywdzenia dziecka.
Podsumowanie
Baby blues jest częstym i przejściowym pogorszeniem samopoczucia, które zwykle rozpoczyna się kilka dni po porodzie i ustępuje w ciągu około 2 tygodni. Depresja poporodowa powoduje bardziej nasilone i utrzymujące się objawy, może rozpocząć się jeszcze w ciąży albo w dowolnym momencie pierwszego roku po narodzinach dziecka i wymaga profesjonalnej pomocy.
Psychoterapia, odpowiednio dobrana farmakoterapia i wsparcie bliskich mogą skutecznie pomóc w powrocie do zdrowia. Myśli samobójcze, myśli o skrzywdzeniu dziecka, omamy, urojenia lub inne objawy psychozy wymagają natomiast natychmiastowej interwencji.