U większości dzieci czkawka ustępuje samoistnie i nie wymaga leczenia. Warto jednak zwrócić uwagę, czy nie towarzyszą jej trudności z karmieniem, nasilone wymioty, problemy z oddychaniem lub brak prawidłowego przyrostu masy ciała.
Czym jest czkawka u noworodka?
Przepona jest mięśniem znajdującym się pod płucami i uczestniczącym w oddychaniu. Jej nagły skurcz powoduje szybkie nabranie powietrza, a krótkie zamknięcie głośni odpowiada za odgłos czkawki.
Czkawka może pojawiać się już w życiu płodowym. Po narodzinach występuje szczególnie często w pierwszych miesiącach życia, gdy układ nerwowy i pokarmowy dziecka nadal dojrzewają.
Sam odgłos może niepokoić rodziców, ale większość niemowląt nie odczuwa podczas czkawki bólu. Dziecko może nadal spokojnie obserwować otoczenie, zasnąć lub po krótkiej przerwie wrócić do karmienia.
Czy częsta czkawka u noworodka jest normalna?
Epizody czkawki mogą występować kilka razy w ciągu dnia, szczególnie podczas karmienia lub niedługo po nim. Ich częstotliwość i długość są różne u poszczególnych dzieci.
Nie ma jednej liczby epizodów, po której czkawkę można uznać za nieprawidłową. Ważniejsze jest to, jak dziecko się zachowuje, czy dobrze je, prawidłowo oddycha i przybiera na wadze.
Jeżeli niemowlę jest spokojne, chętnie przyjmuje pokarm i rozwija się prawidłowo, sama częsta czkawka zwykle nie jest powodem do niepokoju.
Najczęstsze przyczyny czkawki u noworodka
Nie zawsze można wskazać konkretną przyczynę pojedynczego epizodu. Czkawka często pojawia się w związku z karmieniem, kiedy żołądek szybko się wypełnia lub dziecko połyka powietrze.
Może jej sprzyjać:
- szybkie i łapczywe ssanie,
- połykanie powietrza podczas karmienia lub płaczu,
- zbyt szybki wypływ mleka z piersi,
- zbyt duży otwór w smoczku butelki,
- podanie jednorazowo większej ilości pokarmu,
- pełny żołądek,
- ulewanie lub fizjologiczny refluks niemowlęcy.
Mokra pieluszka, zwykłe dźwięki otoczenia czy samo zaczerwienienie skóry nie są potwierdzonymi przyczynami czkawki. Nie należy również zakładać, że każdy jej epizod oznacza wychłodzenie dziecka.
Czkawka po karmieniu
Czkawka często występuje podczas karmienia lub bezpośrednio po nim. Może być związana z szybkim wypełnieniem żołądka i połkniętym powietrzem.
Jeżeli dziecko zaczyna czkać podczas jedzenia:
- zrób krótką przerwę w karmieniu,
- zmień pozycję dziecka na bardziej pionową,
- spróbuj delikatnie pomóc mu odbić,
- poczekaj, aż dziecko się uspokoi,
- wróć do karmienia, jeżeli nadal wykazuje oznaki głodu.
Podczas karmienia piersią warto sprawdzić, czy dziecko prawidłowo obejmuje pierś. Jeżeli mleko wypływa bardzo szybko, pomocna może być konsultacja z położną lub doradcą laktacyjnym.
Przy karmieniu butelką należy sprawdzić, czy przepływ przez smoczek nie jest zbyt szybki. Dziecko powinno mieć możliwość spokojnego ssania i robienia przerw.
Co zrobić, gdy noworodek ma czkawkę?
W większości przypadków najlepszym rozwiązaniem jest spokojne odczekanie, aż czkawka ustąpi. Nie trzeba próbować jej natychmiast zatrzymywać, jeśli dziecko nie odczuwa dyskomfortu.
Można:
- przytulić dziecko i pomóc mu się uspokoić,
- przez pewien czas potrzymać je w pozycji pionowej, podtrzymując głowę i szyję,
- delikatnie pomóc mu odbić,
- sprawdzić, czy ubranie lub pieluszka nie uciskają brzucha,
- podczas kolejnych karmień robić naturalne przerwy,
- karmić dziecko, zanim stanie się bardzo głodne i zacznie gwałtownie płakać,
- rozważyć częstsze, ale mniejsze porcje przy karmieniu butelką, jeśli dziecko regularnie je zbyt szybko lub dużo ulewa.
Odbijanie powinno być delikatne. Wystarczy spokojne głaskanie lub lekkie poklepywanie pleców podczas podtrzymywania dziecka w stabilnej pozycji.
Po karmieniu można potrzymać niemowlę w pozycji pionowej. Gdy dziecko zasypia, należy jednak przenieść je na płaską i twardą powierzchnię oraz ułożyć na plecach.
Czego nie robić podczas czkawki?
Metody stosowane czasem przez osoby dorosłe nie są odpowiednie dla noworodka. Nie należy:
- straszyć dziecka,
- potrząsać nim,
- zatykać nosa lub ust,
- próbować zatrzymywać oddechu,
- ciągnąć za język,
- podawać cukru, miodu, cytryny ani innych domowych środków,
- podawać ciepłej herbaty, naparu z rumianku lub innych napojów ziołowych,
- podawać kilku kropli wody wyłącznie po to, aby zatrzymać czkawkę,
- klepać dziecka mocno po plecach,
- układać go do snu na brzuchu lub boku,
- podnosić materaca albo podkładać pod głowę poduszki.
Noworodek powinien otrzymywać mleko mamy lub odpowiednio przygotowane mleko modyfikowane. Woda, herbaty i napary nie są sposobem leczenia czkawki i mogą zmniejszać ilość przyjmowanego mleka.
Dziecko należy ubierać odpowiednio do temperatury, ale nie przegrzewać go ani szczelnie owijać tylko z powodu czkawki.
Czkawka a refluks u niemowlęcia
Czkawka może występować razem z ulewaniem, szczególnie podczas lub po karmieniu. Refluks niemowlęcy jest częsty, ponieważ mięsień znajdujący się pomiędzy przełykiem a żołądkiem nadal dojrzewa.
Jeżeli dziecko ulewa niewielkie ilości mleka, jest spokojne, chętnie je i prawidłowo przybiera na wadze, najczęściej nie wymaga to leczenia.
Warto skonsultować się z lekarzem, gdy czkawce i ulewaniu towarzyszą:
- płacz lub wyraźny ból podczas karmienia,
- wyginanie ciała do tyłu,
- krztuszenie, kaszel lub trudności z połykaniem,
- częsta odmowa jedzenia,
- bardzo obfite albo gwałtowne wymioty,
- słaby przyrost masy ciała.
Nawet dziecko z refluksem powinno spać na plecach, na twardej i płaskiej powierzchni. Nie należy unosić wezgłowia łóżeczka ani używać klinów, poduszek i pozycjonerów.
Kiedy skonsultować się z lekarzem?
Sama krótkotrwała czkawka zwykle nie wymaga konsultacji. Skontaktuj się z pediatrą, jeżeli:
- czkawka regularnie trwa bardzo długo lub pojawia się niemal bez przerwy,
- wyraźnie utrudnia karmienie albo sen,
- dziecko jest podczas niej bardzo niespokojne lub wygląda na cierpiące,
- regularnie kaszle, krztusi się lub dławi podczas karmienia,
- często odmawia jedzenia,
- obficie ulewa albo wymiotuje,
- nie przybiera prawidłowo na wadze,
- rodzic ma wątpliwości dotyczące techniki karmienia.
Pilnej pomocy medycznej wymagają:
- trudności z oddychaniem,
- sinienie ust lub skóry,
- wiotkość albo trudność z obudzeniem dziecka,
- gwałtowne, strumieniowe wymioty,
- zielona lub krwista treść wymiotów,
- objawy odwodnienia, takie jak wyraźnie mniej mokrych pieluszek,
- gorączka u noworodka.
Podsumowanie
Czkawka u noworodka jest częstym odruchem i zazwyczaj ustępuje samoistnie. Często pojawia się podczas karmienia lub po nim, szczególnie gdy dziecko szybko ssie, połyka powietrze albo ma pełny żołądek.
Pomocne mogą być krótka przerwa w karmieniu, zmiana pozycji, delikatne odbicie i spokojne potrzymanie dziecka w pionie. Nie należy podawać noworodkowi wody, herbaty, naparów ani domowych środków na czkawkę.
Jeżeli czkawka utrudnia karmienie, występuje z bólem, nasilonymi wymiotami, problemami z oddychaniem lub słabym przyrostem masy ciała, dziecko powinno zostać ocenione przez lekarza.