Nie jest to jednak prawdziwa amnezja ani choroba. Badania wskazują, że u części kobiet w ciąży mogą pojawiać się niewielkie zmiany dotyczące pamięci, uwagi i funkcji wykonawczych. Jednocześnie ich nasilenie jest bardzo indywidualne, a wiele kobiet nie zauważa istotnych trudności poznawczych.
Czym jest pregnancy brain, czyli pregnezja?
Określenia „pregnezja”, „amnezja ciążowa” czy „pregnancy brain” są potocznymi nazwami używanymi do opisywania trudności poznawczych zgłaszanych przez część kobiet podczas ciąży.
Mogą one dotyczyć przede wszystkim:
- zapominania drobnych codziennych spraw,
- trudności z przypominaniem sobie nazw lub informacji,
- gubienia przedmiotów,
- trudności z utrzymaniem uwagi,
- większego problemu z wykonywaniem kilku zadań jednocześnie,
- poczucia większego roztargnienia.
Nie oznacza to utraty pamięci w znaczeniu neurologicznym. Kobieta nadal zachowuje swoją wiedzę, umiejętności i zdolność normalnego funkcjonowania.
Jak mogą wyglądać problemy z pamięcią i koncentracją w ciąży?
Typowe doświadczenia opisywane przez kobiety to na przykład:
- zapominanie, gdzie odłożyło się telefon lub klucze,
- trudniejsze zapamiętywanie nowych informacji,
- potrzeba częstszego korzystania z notatek i przypomnień,
- trudność z powrotem do zadania po przerwaniu pracy,
- większe zmęczenie podczas zadań wymagających długiej koncentracji.
Nie ma jednak jednego zestawu objawów pregnancy brain i nie każda kobieta w ciąży go doświadcza.
Nie ma też podstaw do twierdzenia, że 80% kobiet traci sprawność intelektualną albo że mózg przestaje interesować się sprawami niezwiązanymi z macierzyństwem.
Czy mózg rzeczywiście zmienia się podczas ciąży?
Tak. Ciąża jest okresem intensywnej neuroplastyczności, czyli zdolności mózgu do przebudowy i adaptacji.
Badania obrazowe pokazują, że w czasie ciąży mogą zachodzić zmiany między innymi w:
- objętości istoty szarej,
- grubości kory mózgowej,
- strukturach podkorowych,
- organizacji istoty białej.
Nie należy jednak interpretować zmniejszenia objętości niektórych obszarów jako utraty sprawności czy „kurczenia się mózgu”. Zmiany te są obecnie postrzegane jako element znacznie bardziej złożonej przebudowy układu nerwowego związanej z ciążą i przejściem do rodzicielstwa.
W części obszarów zmiany zaczynają się cofać po porodzie, natomiast niektóre różnice mogą utrzymywać się znacznie dłużej.
Czy ciąża pogarsza pamięć?
Badania naukowe nie dają odpowiedzi, że pamięć każdej kobiety pogarsza się w ciąży.
Najnowsze przeglądy wskazują natomiast na niewielkie średnie różnice w niektórych obszarach poznawczych między kobietami ciężarnymi i nieciężarnymi, szczególnie w zakresie:
- pamięci werbalnej,
- uwagi,
- pamięci roboczej,
- niektórych funkcji wykonawczych.
Efekty są jednak zwykle stosunkowo niewielkie, a wyniki badań pozostają zróżnicowane.
Dlatego pregnancy brain lepiej traktować jako możliwe doświadczenie części kobiet niż nieuniknioną konsekwencję ciąży.
Dlaczego w ciąży trudniej się skoncentrować?
Nie ma jednej potwierdzonej przyczyny.
Zmiany hormonalne i przebudowa mózgu mogą odgrywać pewną rolę, ale na koncentrację wpływają również bardzo praktyczne czynniki.
Należą do nich:
- zmęczenie,
- gorsza jakość snu,
- nudności i inne dolegliwości fizyczne,
- stres,
- lęk związany z ciążą lub porodem,
- większa liczba nowych obowiązków i informacji,
- częste przerywanie wykonywanych czynności.
Nie jest natomiast prawdą, że mózg ciężarnej automatycznie „odrzuca” informacje niezwiązane z dzieckiem.
Jeśli przyszła mama myśli częściej o ciąży, badaniach czy organizacji życia po porodzie, może po prostu mieć więcej spraw zajmujących jej uwagę.
Dlaczego w ciąży przedmioty mogą wypadać z rąk?
Wypadanie przedmiotów z rąk nie jest typowym objawem „amnezji ciążowej”.
Jeśli zdarza się sporadycznie, może wynikać ze zmęczenia lub zwykłego roztargnienia.
Jeśli jednak towarzyszą mu:
- mrowienie palców,
- drętwienie dłoni,
- ból nadgarstka,
- osłabienie chwytu,
- trudność z zapinaniem guzików lub wykonywaniem precyzyjnych ruchów,
przyczyną może być zespół cieśni nadgarstka.
W ciąży zatrzymywanie płynów może zwiększać ucisk na nerw pośrodkowy w nadgarstku. W efekcie dłoń może być słabsza, a przedmioty mogą częściej wypadać z rąk.
Jeśli objawy się nasilają, warto skonsultować je z osobą prowadzącą ciążę lub fizjoterapeutą.
Czy ciąża powoduje huśtawki nastroju?
Zmiany nastroju mogą występować podczas ciąży, ale nie można sprowadzać ich do działania trzech hormonów ani mówić, że kobieta będzie przechodzić od euforii do apatii kilkanaście razy dziennie.
Na emocje wpływają jednocześnie:
- zmiany hormonalne,
- jakość snu,
- zmęczenie,
- dolegliwości fizyczne,
- stres,
- wcześniejsze doświadczenia dotyczące zdrowia psychicznego,
- sytuacja rodzinna i zawodowa,
- obawy dotyczące porodu i rodzicielstwa.
Chwilowa drażliwość czy większa emocjonalność mogą się zdarzać. Utrzymującego się przygnębienia, nasilonego lęku czy wyraźnych problemów z funkcjonowaniem nie należy jednak tłumaczyć wyłącznie „hormonami ciążowymi”.
Jak radzić sobie z problemami z koncentracją?
Jeśli zauważasz większe roztargnienie, pomocne mogą być bardzo proste rozwiązania.
Spróbuj:
- korzystać z kalendarza i przypomnień w telefonie,
- zapisywać zadania zamiast próbować wszystko zapamiętać,
- trzymać ważne przedmioty zawsze w tym samym miejscu,
- ograniczać wykonywanie wielu wymagających zadań jednocześnie,
- dzielić większe zadania na krótsze etapy,
- robić krótkie przerwy podczas pracy wymagającej koncentracji,
- zadbać o sen i odpoczynek,
- regularnie się ruszać, jeśli ciąża przebiega prawidłowo.
Takie rozwiązania nie „leczą pregnezji”, ale mogą zmniejszyć obciążenie pamięci roboczej i ułatwić codzienne funkcjonowanie.
Czy pregnancy brain mija po porodzie?
Nie ma jednej daty, po której wszystkie trudności poznawcze znikają.
U części kobiet problemy z koncentracją i pamięcią mogą utrzymywać się także po porodzie.
Wtedy ogromne znaczenie mają również:
- niedobór snu,
- częste nocne pobudki,
- regeneracja po porodzie,
- duża liczba nowych obowiązków,
- stres i przeciążenie psychiczne.
Badania obrazowe wskazują, że niektóre zmiany strukturalne w mózgu mogą utrzymywać się miesiące lub nawet lata po ciąży. Nie oznacza to jednak, że przez cały ten okres kobieta ma gorszą pamięć lub niższą sprawność intelektualną.
Kiedy problemy z pamięcią wymagają konsultacji?
Łagodne roztargnienie czy potrzeba częstszego zapisywania informacji zwykle nie są powodem do niepokoju.
Warto jednak powiedzieć o problemie osobie prowadzącej ciążę, jeśli trudności z koncentracją:
- są bardzo nasilone,
- pojawiły się nagle,
- uniemożliwiają codzienne funkcjonowanie,
- towarzyszą nasilonej depresji lub lękowi,
- występują razem z bardzo silnym zmęczeniem lub innymi niepokojącymi objawami.
Pilnej pomocy wymagają nagłe zaburzenia świadomości lub dezorientacja, problemy z mówieniem, osłabienie lub drętwienie jednej strony ciała, drgawki albo bardzo silny, nietypowy ból głowy, szczególnie jeśli towarzyszą mu zaburzenia widzenia.
Podsumowanie
Pregnancy brain, nazywane czasem pregnezją, nie jest prawdziwą amnezją. U części kobiet podczas ciąży mogą pojawić się niewielkie trudności z pamięcią, uwagą i koncentracją, ale ich nasilenie jest bardzo indywidualne.
Wiemy również, że ciąża wiąże się z rzeczywistą przebudową mózgu. Nie oznacza to jednak pogorszenia jego sprawności. Na codzienne roztargnienie mogą wpływać jednocześnie zmiany biologiczne, zmęczenie, sen, stres oraz większe obciążenie poznawcze. Notatki, przypomnienia, odpoczynek i ograniczenie wielozadaniowości mogą ułatwiać funkcjonowanie w tym okresie.