Ciąża wiąże się ze zmianami w funkcjonowaniu układu odpornościowego, oddechowego i krążenia. Nie oznacza to jednak prostego „osłabienia odporności” ani tego, że każda kobieta ciężarna łatwiej zarazi się SARS-CoV-2.
Najważniejsze jest to, że w przypadku zakażenia ciąża zwiększa ryzyko cięższego przebiegu COVID-19 i niektórych powikłań. Dlatego warto znać aktualne zasady profilaktyki, nie rezygnując przy tym z prawidłowej opieki prenatalnej i codziennej aktywności.
Czy ciąża zwiększa ryzyko zakażenia COVID-19?
Dostępne dane nie wskazują, aby sama ciąża automatycznie powodowała większe prawdopodobieństwo zakażenia SARS-CoV-2 niż u innych zdrowych dorosłych.
Ryzyko kontaktu z wirusem zależy przede wszystkim od ekspozycji, na przykład:
- bliskiego kontaktu z osobą zakażoną,
- przebywania w zatłoczonych lub słabo wentylowanych pomieszczeniach,
- pracy związanej z częstym kontaktem z wieloma osobami,
- aktualnej sytuacji epidemiologicznej.
Ciąża ma natomiast większe znaczenie dla tego, jak organizm może przejść infekcję.
Czy COVID-19 jest groźniejszy w ciąży?
Tak. Kobiety ciężarne należą do grup o zwiększonym ryzyku ciężkiego przebiegu COVID-19 w porównaniu z osobami niebędącymi w ciąży w podobnym wieku.
W przypadku zakażenia mogą mieć większe ryzyko:
- hospitalizacji,
- leczenia na oddziale intensywnej terapii,
- konieczności wspomagania oddychania,
- ciężkich powikłań infekcji.
Większe ryzyko dotyczy szczególnie kobiet, u których występują dodatkowe czynniki, takie jak otyłość, cukrzyca, nadciśnienie czy inne choroby przewlekłe.
Nie oznacza to jednak, że każda infekcja COVID-19 w ciąży będzie ciężka. Wiele kobiet przechodzi zakażenie bezobjawowo lub z objawami przypominającymi łagodne przeziębienie czy grypę.
Czy COVID-19 w ciąży może wpłynąć na dziecko?
Większość kobiet, które przechodzą COVID-19 w czasie ciąży, rodzi zdrowe dzieci.
Ryzyko niektórych powikłań jest jednak zwiększone, szczególnie jeśli u mamy rozwija się ciężka postać choroby.
COVID-19 w ciąży wiąże się między innymi z większym ryzykiem:
- porodu przedwczesnego,
- hospitalizacji związanej z ciężkim stanem mamy,
- w określonych sytuacjach także obumarcia wewnątrzmacicznego.
Ryzyko jest związane przede wszystkim z przebiegiem choroby u kobiety, a nie z prostym założeniem, że wirus bezpośrednio uszkadza rozwijający się płód.
Dostępne dane nie wskazują również, aby zakażenie we wczesnej ciąży było jednoznacznie związane ze zwiększeniem ryzyka wad rozwojowych dziecka.
Czy SARS-CoV-2 może przenieść się z mamy na dziecko?
Przeniesienie SARS-CoV-2 z kobiety na dziecko podczas ciąży lub porodu jest możliwe, ale występuje rzadko.
Nie jest więc aktualne kategoryczne stwierdzenie, że wirus nie może pojawić się u dziecka przed lub podczas porodu.
Zdecydowana większość noworodków matek chorujących na COVID-19 nie rozwija ciężkiej choroby. Zakażenie może również nastąpić już po porodzie poprzez kontakt drogą oddechową z osobą zakażoną.
Samo rozpoznanie COVID-19 u mamy nie oznacza automatycznie konieczności cesarskiego cięcia ani oddzielenia jej od dziecka. Sposób porodu ustala się przede wszystkim na podstawie sytuacji położniczej i stanu zdrowia mamy oraz dziecka.
COVID-19 a karmienie piersią
COVID-19 nie jest przeciwwskazaniem do karmienia piersią.
Aktualne dane wskazują, że mleko kobiece nie jest źródłem transmisji SARS-CoV-2. Jeśli stan zdrowia mamy na to pozwala, może ona kontynuować karmienie piersią.
Podczas aktywnej infekcji warto ograniczać ryzyko transmisji drogą oddechową, między innymi poprzez:
- dokładne mycie rąk przed kontaktem z dzieckiem,
- zasłanianie ust i nosa podczas kaszlu lub kichania,
- rozważenie dobrze dopasowanej maseczki podczas bliskiego kontaktu, szczególnie przy nasilonych objawach,
- regularne czyszczenie sprzętu używanego do odciągania pokarmu.
Jeżeli mama jest zbyt chora, by bezpośrednio karmić dziecko, w zależności od sytuacji może być możliwe odciąganie pokarmu.
Opieka prenatalna podczas infekcji COVID-19
Ciąża wymaga regularnej opieki niezależnie od tego, czy COVID-19 nadal występuje w populacji.
Nie ma obecnie ogólnej zasady, zgodnie z którą wizyty prenatalne powinny być zastępowane teleporadami albo łączone wyłącznie w celu ograniczenia wychodzenia z domu.
USG, badania laboratoryjne, badania prenatalne i pozostałe kontrole należy wykonywać zgodnie z planem ustalonym z osobą prowadzącą ciążę.
Jeśli masz aktywne objawy COVID-19 lub dodatni wynik testu, przed planowaną wizytą skontaktuj się z placówką. Zespół medyczny zdecyduje, czy:
- wizyta powinna odbyć się zgodnie z planem,
- można ją bezpiecznie przełożyć,
- część konsultacji może odbyć się zdalnie,
- potrzebne są dodatkowe środki ostrożności.
Nie odwołuj samodzielnie ważnych badań prenatalnych tylko z powodu obawy przed zakażeniem.
Jak zmniejszyć ryzyko COVID-19 w ciąży?
Nie ma potrzeby izolować się od innych ludzi wyłącznie dlatego, że jesteś w ciąży.
Ryzyko zakażeń układu oddechowego można ograniczać poprzez proste działania:
- unikanie bliskiego kontaktu z osobami, które mają objawy infekcji,
- regularne mycie rąk,
- dbanie o dobrą wentylację pomieszczeń,
- pozostanie w domu podczas własnej infekcji,
- zasłanianie ust i nosa podczas kaszlu i kichania,
- rozważenie dobrze dopasowanej maseczki w zatłoczonych lub słabo wentylowanych miejscach, szczególnie gdy liczba infekcji jest wysoka,
- stosowanie aktualnych zaleceń dotyczących szczepień.
Nie ma natomiast potrzeby rezygnować ze spacerów, spotkań z bliskimi, zakupów czy szkoły rodzenia tylko dlatego, że jesteś w ciąży. Sposób funkcjonowania warto dostosować do aktualnej sytuacji epidemiologicznej i własnych czynników ryzyka.
Szczepienie przeciw COVID-19 w ciąży
Ciąża nie jest przeciwwskazaniem do szczepienia przeciw COVID-19.
Aktualne dane dotyczące bezpieczeństwa nie wskazują na zwiększenie ryzyka powikłań ciąży lub problemów zdrowotnych dziecka związanych ze szczepieniem.
Szczepienie zmniejsza przede wszystkim ryzyko ciężkiego przebiegu COVID-19 u mamy. Przeciwciała powstające po szczepieniu mogą być również przekazywane dziecku przez łożysko.
Zalecenia dotyczące konkretnych preparatów, liczby dawek i terminów są aktualizowane sezonowo. Dlatego przed szczepieniem warto sprawdzić aktualny Program Szczepień Ochronnych oraz omówić indywidualne wskazania z osobą prowadzącą ciążę.
Co zrobić, jeśli masz objawy COVID-19 w ciąży?
Objawy COVID-19 mogą przypominać inne infekcje układu oddechowego.
Mogą obejmować między innymi:
- gorączkę lub dreszcze,
- kaszel,
- ból gardła,
- katar,
- bóle mięśni,
- zmęczenie,
- ból głowy,
- duszność,
- zaburzenia smaku lub węchu.
Jeśli podejrzewasz COVID-19 w ciąży, skontaktuj się z lekarzem lub zespołem prowadzącym ciążę, szczególnie jeśli masz dodatkowe czynniki ryzyka ciężkiego przebiegu.
Nie stosuj samodzielnie leków przeciwwirusowych ani innych preparatów tylko dlatego, że są dostępne w domu. Jednocześnie nie odstawiaj bez konsultacji leków przyjmowanych przewlekle.
Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?
Przy infekcji w ciąży pilnej oceny medycznej wymagają szczególnie:
- narastająca lub znaczna duszność,
- ból lub ucisk w klatce piersiowej,
- sinienie ust lub skóry,
- omdlenie, splątanie lub bardzo nasilone osłabienie,
- problemy z przyjmowaniem płynów i objawy odwodnienia,
- wyraźne pogorszenie ogólnego stanu zdrowia.
Niezależnie od objawów infekcji skontaktuj się pilnie z personelem medycznym również wtedy, gdy wystąpią objawy położnicze, takie jak krwawienie, odejście płynu owodniowego, regularne bolesne skurcze przed terminem lub wyraźne zmniejszenie ruchów dziecka.
Podsumowanie
Sama ciąża nie oznacza, że kobieta automatycznie łatwiej zarazi się SARS-CoV-2. Jeśli jednak dojdzie do zakażenia, ciąża zwiększa ryzyko ciężkiego przebiegu COVID-19 i niektórych powikłań, w tym porodu przedwczesnego.
Nie ma obecnie potrzeby izolowania się, ograniczania wszystkich spotkań ani zastępowania rutynowej opieki prenatalnej teleporadami. Warto natomiast ograniczać kontakt z osobami chorymi, dbać o wentylację i higienę, stosować aktualne zalecenia dotyczące szczepień oraz szybko kontaktować się z personelem medycznym, jeśli infekcja przebiega ciężej.