Choroby weneryczne to starsze, potoczne określenie zakażeń przenoszonych drogą płciową, czyli STI. Wiele z nich może przebiegać bezobjawowo, dlatego brak dolegliwości nie wyklucza zakażenia.
W ciąży część STI może wpływać na zdrowie kobiety, przebieg ciąży lub zdrowie dziecka. Wczesne wykrycie i odpowiednio dobrane leczenie pozwalają jednak znacząco ograniczyć ryzyko wielu powikłań.
Czym są choroby weneryczne i zakażenia STI?
Zakażenia przenoszone drogą płciową mogą być wywoływane przez bakterie, wirusy lub pasożyty. Do zakażenia może dochodzić podczas kontaktów waginalnych, analnych i oralnych, a w przypadku niektórych infekcji także przez bezpośredni kontakt skóry i błon śluzowych.
Do najważniejszych STI należą między innymi:
- chlamydioza,
- rzeżączka,
- kiła,
- zakażenie HIV,
- opryszczka narządów płciowych,
- zakażenie HPV,
- rzęsistkowica.
Wirusy zapalenia wątroby typu B i C mogą również być przenoszone drogą płciową, choć w przypadku HCV transmisja seksualna nie jest główną drogą szerzenia zakażenia.
Dlaczego STI są ważne w ciąży?
Ciąża nie chroni przed zakażeniami przenoszonymi drogą płciową. Do infekcji może dojść również w czasie ciąży, nawet jeśli wcześniejsze wyniki badań były prawidłowe.
Możliwe konsekwencje zależą od konkretnego patogenu i mogą obejmować między innymi:
- zakażenie płodu lub noworodka,
- przedwczesne pęknięcie błon płodowych lub poród przedwczesny w przypadku niektórych infekcji,
- zapalenie spojówek lub płuc u noworodka,
- zakażenie wrodzone,
- uszkodzenie określonych narządów dziecka,
- poronienie lub obumarcie płodu w przypadku niektórych nieleczonych zakażeń, szczególnie kiły.
Nie wszystkie STI powodują takie same powikłania i nie każde zakażenie w ciąży prowadzi do problemów u dziecka.
Chlamydia w ciąży
Chlamydioza jest zakażeniem wywoływanym przez bakterię Chlamydia trachomatis. Bardzo często przebiega bezobjawowo.
Jeśli pojawiają się dolegliwości, mogą obejmować:
- nietypową wydzielinę z dróg rodnych,
- pieczenie podczas oddawania moczu,
- krwawienie po stosunku lub między miesiączkami poza okresem ciąży,
- ból w podbrzuszu.
W ciąży zakażenie wymaga leczenia. Podczas porodu bakteria może zostać przeniesiona na dziecko i spowodować między innymi zapalenie spojówek lub zapalenie płuc u noworodka.
Po leczeniu chlamydii w ciąży zaleca się badanie potwierdzające wyleczenie, wykonywane zwykle około 4 tygodnie po zakończeniu terapii, oraz ponowne badanie po około 3 miesiącach.
Rzeżączka w ciąży
Rzeżączkę wywołuje bakteria Neisseria gonorrhoeae. Zakażenie u kobiet często przebiega bezobjawowo.
Możliwe objawy to:
- zwiększona lub nietypowa wydzielina z pochwy,
- pieczenie podczas oddawania moczu,
- krwawienia niezwiązane z miesiączką,
- ból w podbrzuszu.
Nieleczona rzeżączka może prowadzić do zapalenia narządów miednicy mniejszej. W ciąży ważne jest również ryzyko zakażenia noworodka podczas porodu.
Jednym z najpoważniejszych powikłań u dziecka jest rzeżączkowe zapalenie spojówek. Nieleczone może prowadzić do ciężkiego uszkodzenia oka. Rzadziej może rozwinąć się zakażenie uogólnione, obejmujące między innymi stawy lub opony mózgowo-rdzeniowe.
Kiła w ciąży
Kiłę wywołuje bakteria Treponema pallidum. Może przechodzić przez łożysko i zakażać płód na różnych etapach ciąży.
Nieleczona kiła zwiększa ryzyko:
- poronienia,
- obumarcia płodu,
- porodu przedwczesnego,
- zgonu noworodka,
- kiły wrodzonej.
Dziecko z kiłą wrodzoną może początkowo nie mieć objawów, dlatego ważne są odpowiednia ocena i obserwacja po porodzie.
Kiła w ciąży jest uleczalna. Penicylina jest leczeniem, które ma udokumentowaną skuteczność zarówno w leczeniu zakażenia u kobiety, jak i w zapobieganiu zakażeniu płodu.
HIV w ciąży
HIV atakuje układ odpornościowy. AIDS jest natomiast późnym stadium nieleczonego zakażenia HIV, a nie osobnym wirusem.
HIV może być przenoszony na dziecko podczas ciąży, porodu lub karmienia piersią.
Współczesna terapia antyretrowirusowa bardzo skutecznie zmniejsza ryzyko transmisji. Przy prawidłowo prowadzonej terapii podczas ciąży i porodu oraz odpowiedniej profilaktyce u noworodka ryzyko przeniesienia HIV podczas ciąży i porodu może wynosić 1% lub mniej.
Dlatego wykrycie HIV w ciąży nie oznacza, że dziecko zostanie zakażone. Kluczowe jest możliwie szybkie rozpoczęcie lub kontynuowanie opieki w wyspecjalizowanym ośrodku.
WZW typu B i C w ciąży
Wirusowe zapalenie wątroby typu B
HBV może przenosić się przez krew, kontakty seksualne oraz z matki na dziecko, najczęściej w okresie okołoporodowym.
Wykrycie zakażenia HBV w ciąży pozwala odpowiednio zaplanować opiekę nad mamą i profilaktykę u noworodka.
Dziecko osoby zakażonej HBV wymaga odpowiedniej profilaktyki po porodzie. Skuteczne postępowanie znacząco ogranicza ryzyko zakażenia i rozwoju przewlekłego WZW typu B.
Wirusowe zapalenie wątroby typu C
HCV jest przenoszony przede wszystkim przez kontakt z zakażoną krwią, ale transmisja seksualna jest możliwa.
W Polsce badanie HCV należy do badań wykonywanych na początku ciąży. Wynik dodatni wymaga dalszej diagnostyki i odpowiedniego zaplanowania opieki nad kobietą oraz dzieckiem.
HPV w ciąży
HPV jest bardzo częstym wirusem przenoszonym głównie podczas kontaktów seksualnych i bezpośredniego kontaktu skóry w okolicy narządów płciowych.
Większość zakażeń nie daje objawów i ustępuje samoistnie. Niektóre typy HPV powodują brodawki płciowe, a inne zwiększają ryzyko zmian przedrakowych i raka szyjki macicy.
W ciąży brodawki mogą się powiększać lub łatwiej krwawić. W rzadkich przypadkach typy HPV powodujące brodawki mogą być związane z nawracającą brodawczakowatością dróg oddechowych u dziecka, ale dokładna droga transmisji nie jest w pełni poznana.
Samo zakażenie HPV nie jest wskazaniem do cięcia cesarskiego. Cesarskie cięcie może być potrzebne, jeśli bardzo duże brodawki blokują kanał rodny lub istnieje duże ryzyko krwawienia.
Opryszczka narządów płciowych w ciąży
Opryszczkę narządów płciowych najczęściej wywołuje HSV-1 lub HSV-2.
Szczególne znaczenie ma pierwsze zakażenie opryszczką w późnej ciąży, ponieważ ryzyko przeniesienia wirusa na dziecko podczas porodu może być wtedy większe.
Jeśli w ciąży pojawiają się bolesne pęcherzyki, nadżerki lub owrzodzenia w okolicy narządów płciowych, należy zgłosić się do lekarza. Dostępne są leki przeciwwirusowe stosowane również w okresie ciąży w odpowiednich wskazaniach.
Czy STI mogą powodować niepłodność?
Tak. Szczególnie nieleczona chlamydia i rzeżączka mogą prowadzić u kobiet do zapalenia narządów miednicy mniejszej, czyli PID.
PID może powodować:
- bliznowacenie i niedrożność jajowodów,
- zwiększone ryzyko ciąży pozamacicznej,
- przewlekły ból miednicy,
- niepłodność jajowodową.
Nie jest jednak prawidłowe stwierdzenie, że nieleczona chlamydia powoduje bezpłodność u 40% zakażonych kobiet.
U mężczyzn chlamydia i rzeżączka mogą wywołać zapalenie najądrza. Powikłanie prowadzące do niepłodności jest możliwe, ale występuje znacznie rzadziej.
Jakie badania w kierunku STI wykonuje się w ciąży?
Zgodnie z obowiązującym od maja 2026 roku polskim standardem opieki okołoporodowej na początku ciąży, do 10. tygodnia lub podczas pierwszej wizyty, wykonuje się między innymi:
- badanie w kierunku kiły - VDRL,
- badanie HIV,
- badanie HCV.
Między 33. a 37. tygodniem wykonuje się między innymi:
- badanie antygenu HBs w kierunku zakażenia HBV,
- ponowne badanie HIV,
- ponowne VDRL i HCV u kobiet ze zwiększonym ryzykiem zakażenia.
Chlamydia nie znajduje się obecnie w obowiązkowym polskim harmonogramie badań wykonywanych rutynowo u każdej ciężarnej.
Badanie w kierunku chlamydii lub rzeżączki może być jednak wskazane w zależności od wieku, objawów, wcześniejszych STI, nowego lub wielu partnerów seksualnych, zakażenia u partnera albo innych czynników zwiększających ryzyko.
Międzynarodowe wytyczne CDC zalecają rutynowy screening chlamydii i rzeżączki u ciężarnych poniżej 25. roku życia oraz u starszych kobiet, jeśli występuje zwiększone ryzyko zakażenia.
Jakie mogą być objawy STI?
Wiele zakażeń przebiega bezobjawowo. Jeśli objawy występują, mogą obejmować:
- nietypową wydzielinę z pochwy,
- pieczenie lub ból podczas oddawania moczu,
- ból w podbrzuszu,
- ból podczas stosunku,
- owrzodzenia, pęcherzyki lub brodawki w okolicy narządów płciowych,
- świąd lub pieczenie,
- krwawienie niezwiązane z typowym przebiegiem ciąży.
Żaden z tych objawów nie jest charakterystyczny wyłącznie dla STI. Przyczyną mogą być również inne infekcje lub problemy ginekologiczne, dlatego potrzebna jest odpowiednia diagnostyka.
Czy STI można bezpiecznie leczyć w ciąży?
Tak. Wiele zakażeń można skutecznie leczyć także w okresie ciąży, ale wybór preparatu zależy od rodzaju infekcji i etapu ciąży.
Przykładowo:
- chlamydię leczy się antybiotykiem odpowiednim dla kobiet w ciąży,
- rzeżączkę leczy się odpowiednio dobranym antybiotykiem,
- kiłę w ciąży leczy się penicyliną,
- HIV wymaga terapii antyretrowirusowej,
- opryszczkę można leczyć lekami przeciwwirusowymi w odpowiednich wskazaniach.
Nie każdy antybiotyk lub lek przeciwwirusowy jest odpowiedni w ciąży, dlatego terapii nie należy rozpoczynać ani przerywać samodzielnie.
Przy chlamydii, rzeżączce i kile ważna jest także diagnostyka oraz leczenie partnera lub partnerów zgodnie z zaleceniami lekarza, aby ograniczyć ryzyko ponownego zakażenia.
Jak zmniejszyć ryzyko STI w ciąży?
Ryzyko zakażenia można ograniczyć poprzez:
- prawidłowe stosowanie prezerwatyw podczas kontaktów seksualnych,
- wykonywanie badań zgodnie z zaleceniami opieki prenatalnej,
- wykonanie dodatkowych badań po nowej ekspozycji lub przy zwiększonym ryzyku,
- badanie i leczenie partnera, jeśli rozpoznano STI,
- szczepienie przeciw WZW typu B, jeśli jest wskazane i osoba nie jest uodporniona,
- szczepienie przeciw HPV przed ciążą lub po jej zakończeniu zgodnie z zaleceniami.
Szczepienia przeciw HPV nie rozpoczyna się rutynowo w trakcie ciąży. Jeśli dawkę podano przed rozpoznaniem ciąży, nie jest to wskazaniem do interwencji, a kolejne dawki można przełożyć na okres po ciąży.
Mycie okolic intymnych, stosowanie płynów do higieny czy częste podmywanie nie zapobiegają zakażeniom przenoszonym drogą płciową. Nadmierna higiena intymna może natomiast powodować podrażnienia.
Kiedy skontaktować się z lekarzem?
W ciąży warto skontaktować się z lekarzem lub położną, jeśli:
- partner otrzymał dodatni wynik badania w kierunku STI,
- doszło do kontaktu seksualnego, po którym istnieje ryzyko zakażenia,
- pojawiły się pęcherzyki, owrzodzenia lub brodawki w okolicy genitalnej,
- występuje pieczenie przy oddawaniu moczu lub nietypowa wydzielina,
- pojawił się ból podbrzusza lub gorączka,
- wynik badania przesiewowego jest dodatni,
- po wcześniejszym leczeniu istnieje podejrzenie ponownego zakażenia.
Nie należy czekać na wystąpienie objawów, jeśli wiadomo o możliwej ekspozycji. Wiele STI może przebiegać bez żadnych dolegliwości.
Podsumowanie
Zakażenia przenoszone drogą płciową mogą wpływać na przebieg ciąży i zdrowie dziecka, ale ryzyko różni się zależnie od rodzaju infekcji. Wiele STI można skutecznie diagnozować i leczyć również podczas ciąży.
W Polsce rutynowa opieka obejmuje między innymi badania w kierunku HIV, kiły, HCV i HBV zgodnie z określonym harmonogramem. Chlamydia i rzeżączka nie są obowiązkowo badane u każdej ciężarnej, ale diagnostyka jest wskazana w określonych grupach ryzyka lub przy objawach.