Choroba lokomocyjna, nazywana również kinetozą, może powodować nudności, bladość, zimne poty, zawroty głowy i wymioty podczas jazdy samochodem, podróży statkiem, samolotem lub korzystania z atrakcji wprawiających ciało w ruch.
Warto jednak wiedzieć, że kinetoza jest znacznie częstsza u starszych dzieci niż u niemowląt. U dziecka poniżej 2. roku życia powtarzające się wymioty lub wyraźne pogorszenie samopoczucia podczas jazdy warto omówić z pediatrą, zamiast od razu zakładać chorobę lokomocyjną.
Czym jest choroba lokomocyjna?
Choroba lokomocyjna jest reakcją organizmu na ruch, podczas którego mózg otrzymuje niespójne informacje z różnych układów odpowiedzialnych za orientację ciała w przestrzeni.
W procesie tym uczestniczą przede wszystkim:
- narząd równowagi znajdujący się w uchu wewnętrznym,
- wzrok,
- receptory znajdujące się w mięśniach i stawach.
Przykładowo podczas jazdy samochodem narząd równowagi rejestruje przyspieszanie, hamowanie i zakręty, podczas gdy wzrok dziecka skierowany na nieruchome wnętrze samochodu może przekazywać inną informację. Taka niezgodność może wywołać objawy kinetozy.
Choroba lokomocyjna może wystąpić podczas jazdy samochodem, autobusem lub pociągiem, podróży statkiem i samolotem, a także na karuzelach czy innych atrakcjach związanych z intensywnym ruchem.
Czy niemowlę może mieć chorobę lokomocyjną?
Możliwość wystąpienia objawów związanych z ruchem istnieje, ale klasyczna choroba lokomocyjna jest u niemowląt stosunkowo rzadka.
Dzieci poniżej 2. roku życia zwykle nie doświadczają typowej kinetozy. Podatność zwiększa się później i jest szczególnie duża u dzieci w wieku szkolnym.
Ma to znaczenie praktyczne. Jeśli kilkumiesięczne dziecko regularnie wymiotuje w samochodzie, nie należy zakładać, że przyczyną na pewno jest choroba lokomocyjna.
Wymioty u niemowląt mogą mieć wiele innych przyczyn, między innymi fizjologiczny refluks, infekcję, problemy związane z karmieniem lub inne dolegliwości wymagające oceny medycznej.
Skąd bierze się choroba lokomocyjna?
Podstawowy mechanizm kinetozy wiąże się z konfliktem pomiędzy informacjami docierającymi do mózgu z układu przedsionkowego, wzroku i innych receptorów odpowiedzialnych za odczuwanie położenia oraz ruchu ciała.
Nie oznacza to, że mózg jest „zdezorientowany, ponieważ ciało się nie porusza”. W czasie podróży ciało rzeczywiście jest poddawane zmianom prędkości i kierunku ruchu, ale poszczególne zmysły mogą przekazywać o tym ruchu różne informacje.
Podatność na kinetozę jest indywidualna. U części osób występuje bardzo łatwo, podczas gdy inne mogą podróżować nawet w trudnych warunkach bez żadnych objawów.
Jakie są objawy choroby lokomocyjnej u dziecka?
Objawy zwykle rozwijają się stopniowo.
Początkowo mogą pojawić się:
- bladość twarzy,
- ziewanie,
- zimne poty,
- utrata apetytu,
- senność lub zmęczenie,
- niepokój,
- dyskomfort w brzuchu,
- zawroty głowy,
- nudności.
Następnie mogą wystąpić odruchy wymiotne i wymioty.
Biegunka nie jest jednym z podstawowych objawów choroby lokomocyjnej. Omdlenie również nie powinno być traktowane jako typowy objaw kinetozy i wymaga większej uwagi.
Jak rozpoznać możliwe objawy u niemowlęcia?
Niemowlę nie potrafi powiedzieć, że ma nudności czy zawroty głowy, dlatego ewentualne objawy są trudniejsze do rozpoznania i mało charakterystyczne.
Podczas jazdy można zauważyć na przykład:
- nagłą bladość,
- zimny pot,
- ziewanie i wyraźną senność,
- niepokój lub płacz,
- utratę zainteresowania karmieniem,
- wymioty.
Sam płacz podczas jazdy nie oznacza jednak choroby lokomocyjnej. Niemowlę może być głodne, zmęczone, mieć mokrą pieluszkę, być przegrzane, potrzebować zmiany pozycji albo źle znosić długi czas spędzony w foteliku.
Jak zapobiegać chorobie lokomocyjnej?
U dzieci pierwszym wyborem powinny być metody niewymagające stosowania leków.
Podczas dłuższej podróży warto:
- planować regularne postoje,
- zadbać o komfortową temperaturę we wnętrzu samochodu,
- unikać bardzo ciężkich posiłków bezpośrednio przed wyjazdem u starszych dzieci,
- unikać przejadania się,
- zadbać o odpowiednią ilość snu przed podróżą,
- u starszego dziecka ograniczyć czytanie, oglądanie telefonu lub tabletu oraz inne czynności wymagające patrzenia na bliski nieruchomy obiekt,
- u starszego dziecka zachęcić do patrzenia na odległe obiekty za oknem, jeśli pozwala na to sposób bezpiecznego przewożenia.
Rozmowa, śpiewanie piosenek czy słuchanie muzyki może odwracać uwagę dziecka od pogarszającego się samopoczucia bez zwiększania konfliktu wzrokowego tak jak książka czy ekran.
Podróż w czasie drzemki może być dla niektórych rodzin wygodniejsza, ale nie jest metodą leczenia kinetozy. Długie podróże z niemowlęciem nadal powinny obejmować przerwy.
Karmienie niemowlęcia podczas podróży
Niemowlęcia nie należy głodzić przed podróżą w nadziei, że dzięki pustemu żołądkowi nie zwymiotuje.
Dziecko powinno być karmione zgodnie ze swoimi potrzebami. Przy dłuższej podróży najlepiej zaplanować postoje pozwalające spokojnie nakarmić dziecko w bezpiecznej pozycji.
Nie należy karmić piersią dziecka podczas jazdy samochodem. Nie wolno w tym celu wyjmować niemowlęcia z fotelika, kiedy samochód jest w ruchu.
Warto także unikać podawania starszym dzieciom jedzenia podczas jazdy, ponieważ jedzenie w samochodzie może zwiększać ryzyko zadławienia.
Choroba lokomocyjna a jazda tyłem do kierunku jazdy
Podejrzenie choroby lokomocyjnej nie powinno być powodem do przedwczesnej zmiany bezpiecznej pozycji dziecka w samochodzie.
Niemowlę powinno podróżować w prawidłowo zamontowanym foteliku odpowiednim do jego wzrostu i masy ciała. Fotelik należy stosować zgodnie z instrukcją producenta.
Małe dzieci powinny być przewożone tyłem do kierunku jazdy tak długo, jak pozwalają na to parametry danego fotelika.
Nie należy obracać fotelika przodem tylko po to, aby dziecko mogło patrzeć przez przednią szybę w celu zmniejszenia ewentualnych objawów choroby lokomocyjnej.
Co zrobić, jeśli dziecko zwymiotuje podczas podróży?
Jeśli dziecko zaczyna wymiotować podczas jazdy samochodem, należy zatrzymać się w bezpiecznym miejscu tak szybko, jak jest to możliwe.
Po zatrzymaniu warto:
- wyjąć dziecko z fotelika,
- ocenić jego samopoczucie i oddech,
- oczyścić twarz i ubranie,
- pozwolić mu odpocząć,
- po ustąpieniu nudności zadbać o odpowiednie nawodnienie, dostosowane do wieku dziecka.
Podczas jazdy dziecko powinno przez cały czas pozostawać prawidłowo zapięte w foteliku. Nie należy odpinać pasów ani brać niemowlęcia na ręce w poruszającym się samochodzie.
Czy można podawać dziecku leki na chorobę lokomocyjną?
Leków na chorobę lokomocyjną nie należy podawać niemowlęciu na własną rękę.
Preparaty stosowane przeciw kinetozie, w tym niektóre leki przeciwhistaminowe, mogą powodować działania niepożądane. U dzieci mogą wystąpić między innymi senność, a czasami przeciwnie - pobudzenie, niepokój czy zaburzenia snu.
Dawka i możliwość zastosowania leku zależą od konkretnej substancji, preparatu, wieku i masy ciała dziecka.
Przykładowo dostępny w Polsce Aviomarin 50 mg w tabletkach zawiera dimenhydraminę i zgodnie z Charakterystyką Produktu Leczniczego nie jest przeznaczony dla dzieci poniżej 6. roku życia.
Nie należy więc poszukiwać na własną rękę „preparatu na chorobę lokomocyjną dla niemowlęcia”. Jeśli u tak małego dziecka podczas podróży regularnie pojawiają się niepokojące objawy, właściwsza jest konsultacja z pediatrą.
Kiedy skonsultować się z lekarzem?
Ponieważ klasyczna choroba lokomocyjna jest rzadka przed ukończeniem 2. roku życia, nawracające wymioty podczas podróży u niemowlęcia warto omówić z pediatrą.
Konsultacji wymaga również sytuacja, gdy:
- wymioty pojawiają się także wtedy, gdy dziecko nie podróżuje,
- są częste lub bardzo obfite,
- wymioty mają zielony kolor lub zawierają krew,
- dziecko ma gorączkę,
- odmawia karmienia lub picia,
- oddaje wyraźnie mniej moczu,
- jest wyjątkowo senne, osłabione lub trudno je obudzić,
- dochodzi do omdlenia lub zaburzeń świadomości,
- pojawiają się nietypowe ruchy lub inne objawy neurologiczne,
- objawy utrzymują się długo po zakończeniu podróży.
U starszego dziecka konsultacja jest wskazana również wtedy, gdy zawroty głowy, nudności lub problemy z równowagą występują poza podróżą albo towarzyszą im zaburzenia słuchu, widzenia, chodzenia lub mowy.
Podsumowanie
Choroba lokomocyjna wynika z niespójnych informacji o ruchu docierających do mózgu z układu równowagi, wzroku i innych receptorów. Typowe objawy obejmują bladość, zimne poty, ziewanie, nudności i wymioty.
Kinetoza jest jednak stosunkowo rzadka u dzieci poniżej 2. roku życia. Jeśli podczas podróży regularnie wymiotuje niemowlę, warto skonsultować się z pediatrą i wykluczyć inne przyczyny. W przypadku starszych dzieci podstawą są metody niefarmakologiczne, a leki powinny być stosowane wyłącznie zgodnie z zaleceniami dotyczącymi konkretnego wieku i preparatu.