Pierwsze ząbkowanie najczęściej rozpoczyna się około 6. miesiąca życia, ale moment pojawienia się pierwszego zęba może znacznie różnić się między dziećmi. U części niemowląt wyrzynanie zębów powoduje niewielki dyskomfort, inne przechodzą ten etap niemal bezobjawowo.
Najczęstsze oznaki to wrażliwe dziąsło, większe ślinienie i potrzeba gryzienia. Gorączki 38°C lub wyższej, biegunki czy wyraźnego pogorszenia stanu dziecka nie należy natomiast automatycznie tłumaczyć ząbkowaniem.
Kiedy zaczyna się ząbkowanie?
Większość dzieci ma pierwszy ząb około 6. miesiąca życia, ale prawidłowy zakres jest szeroki. U niektórych ząb pojawi się wcześniej, a u innych dopiero po pierwszych urodzinach.
Najczęściej jako pierwsze wyrzynają się dolne siekacze przyśrodkowe, czyli dwa przednie dolne zęby.
Wkładanie rąk do ust, ślinienie i gryzienie przedmiotów może rozpocząć się jeszcze przed pojawieniem się pierwszego zęba. Zachowania te są również normalnym elementem rozwoju niemowlęcia, dlatego same w sobie nie potwierdzają ząbkowania.
Kalendarz ząbkowania - kiedy pojawiają się zęby mleczne?
Kolejność i moment wyrzynania zębów mogą się różnić, dlatego kalendarz należy traktować orientacyjnie.
Najczęściej zęby pojawiają się mniej więcej w następującej kolejności:
- siekacze przyśrodkowe - około 6. miesiąca,
- siekacze boczne - około 8. miesiąca,
- pierwsze zęby trzonowe - około 12. miesiąca,
- kły - około 18. miesiąca,
- drugie zęby trzonowe - około 24. miesiąca.
Większość dzieci ma komplet 20 zębów mlecznych w wieku około 2-3 lat.
Wcześniejsze lub późniejsze pojawienie się pojedynczego zęba nie musi oznaczać problemu. Jeśli jednak rodzic ma wątpliwości dotyczące czasu, kolejności lub wyglądu wyrzynających się zębów, warto omówić je z dentystą dziecięcym.
Jakie są typowe objawy ząbkowania?
Nie każde dziecko doświadcza bólu podczas ząbkowania. U części dzieci ząb pojawia się niemal niezauważalnie.
Do objawów, które mogą towarzyszyć wyrzynaniu zęba, należą:
- wrażliwość, zaczerwienienie lub niewielki obrzęk dziąsła w miejscu wyrzynania zęba,
- większe ślinienie,
- gryzienie palców, zabawek i innych przedmiotów,
- wkładanie rąk do ust,
- łagodna drażliwość,
- przejściowe trudności z zasypianiem,
- czasami nieco mniejszy apetyt.
Ślina może podrażniać skórę wokół ust, dlatego warto delikatnie ją osuszać bez intensywnego pocierania.
Czy ząbkowanie powoduje gorączkę lub biegunkę?
Ząbkowaniu może czasami towarzyszyć niewielki wzrost temperatury pozostający poniżej progu gorączki. Temperatura 38°C lub wyższa nie powinna być jednak uznawana za normalny objaw wyrzynania zębów.
Nie ma również dobrych dowodów, że ząbkowanie powoduje biegunkę.
Jeżeli u dziecka pojawiają się:
- gorączka 38°C lub wyższa,
- biegunka,
- wymioty,
- uporczywy kaszel lub katar,
- wyraźna senność lub osłabienie,
- znaczne pogorszenie apetytu,
warto brać pod uwagę infekcję lub inną przyczynę, zamiast przypisywać wszystkie objawy ząbkowaniu.
Jak długo trwa ząbkowanie?
Cały proces wyrzynania wszystkich zębów mlecznych trwa wiele miesięcy i zwykle kończy się między 2. a 3. rokiem życia.
Sam ruch zęba przez tkanki rozpoczyna się długo przed tym, zanim korona stanie się widoczna w jamie ustnej. Z kolei miejscowy dyskomfort związany z konkretnym wyrzynającym się zębem zwykle koncentruje się wokół okresu jego pojawienia się.
Nie należy jednak zakładać, że u każdego dziecka objawy rozpoczną się dokładnie określoną liczbę dni przed wyrżnięciem i zakończą konkretną liczbę dni później. Nasilenie i czas trwania dolegliwości są indywidualne.
Co pomaga na bolesne ząbkowanie?
Jeżeli dziecko odczuwa dyskomfort, warto zacząć od prostych metod niefarmakologicznych.
Można:
- delikatnie masować dziąsło czystym palcem,
- podać bezpieczny gryzak odpowiedni dla wieku,
- schłodzić gryzak w lodówce zgodnie z instrukcją producenta,
- podać dziecku do gryzienia czystą, chłodną i wilgotną ściereczkę,
- zapewnić więcej bliskości i spokojnych aktywności.
Nie ma potrzeby nasączania ściereczki domowym naparem z rumianku. Prosta czysta, schłodzona ściereczka lub gryzak pozwalają uzyskać efekt chłodzenia i ucisku bez dodatkowych składników.
Jak bezpiecznie używać gryzaków?
Gryzak powinien być przeznaczony dla wieku dziecka i stosowany zgodnie z instrukcją producenta.
Nie należy:
- zamrażać gryzaka do twardości,
- podawać do gryzienia zamrożonej marchewki, pietruszki, selera ani innych twardych mrożonych produktów,
- przywiązywać gryzaka do szyi dziecka,
- stosować bursztynowych naszyjników lub bransoletek na ząbkowanie.
Bardzo twardy, zamrożony przedmiot może podrażnić lub uszkodzić dziąsło. Twarde kawałki żywności mogą dodatkowo stwarzać ryzyko zadławienia.
Jeśli dziecko ma co najmniej około 6 miesięcy i rozpoczęło rozszerzanie diety, można zgodnie z jego umiejętnościami żywieniowymi podawać odpowiednio przygotowane chłodne pokarmy. Dziecko podczas jedzenia zawsze powinno znajdować się pod bezpośrednim nadzorem osoby dorosłej.
Żele i leki na ząbkowanie - na co uważać?
Żele na ząbkowanie nie powinny być pierwszym wyborem tylko dlatego, że są dostępne bez recepty.
Niektóre substancje miejscowo znieczulające mogą być niebezpieczne dla małych dzieci. Szczególnie nie należy samodzielnie stosować preparatów zawierających benzokainę ani lidokainę przeznaczonych do znieczulania dziąseł.
Nie zaleca się również domowych preparatów zawierających alkohol ani środków homeopatycznych o niepotwierdzonej skuteczności.
Jeżeli dziecko jest wyraźnie obolałe i metody niefarmakologiczne nie wystarczają, można skonsultować z lekarzem lub farmaceutą możliwość zastosowania odpowiedniego dla wieku i masy ciała leku przeciwbólowego.
Należy zawsze przestrzegać dawkowania podanego dla konkretnego produktu i nie stosować leków profilaktycznie tylko dlatego, że dziecko jest w wieku ząbkowania.
Ząbkowanie a karmienie piersią
Pojawienie się zębów nie oznacza konieczności kończenia karmienia piersią. Wiele dzieci nigdy nie gryzie piersi podczas karmienia.
Podczas aktywnego ssania język dziecka znajduje się nad dolnymi zębami, dlatego ugryzienie częściej zdarza się pod koniec karmienia, kiedy rytmiczne ssanie już ustaje i dziecko zaczyna się bawić lub odsuwać od piersi.
Jeśli dziecko ugryzie:
- spokojnie przerwij karmienie,
- delikatnie przerwij podciśnienie palcem i odsuń dziecko od piersi,
- możesz krótko powiedzieć, że gryzienie boli,
- poza karmieniem zaproponuj bezpieczny gryzak.
Nie należy gwałtownie krzyczeć ani traktować sytuacji jako zabawy, ponieważ silna reakcja może zachęcać dziecko do ponownego sprawdzania jej efektu.
Jeśli brodawka jest uszkodzona, bardzo boli lub pojawiają się trudności z dalszym karmieniem, warto skonsultować się z położną, doradcą laktacyjnym lub lekarzem.
Jak dbać o pierwszy ząb?
Szczotkowanie należy rozpocząć od momentu pojawienia się pierwszego zęba.
Ząb powinien być szczotkowany dwa razy dziennie, miękką szczoteczką odpowiednią dla wieku i niewielką ilością pasty zawierającej fluor.
Polskie rekomendacje profilaktyki fluorkowej wskazują u najmłodszych dzieci pastę zawierającą 1000 ppm fluoru w ilości śladowej, porównywanej do cienkiej smugi lub ziarenka ryżu, przy prawidłowym stosowaniu przez rodzica.
Nie należy więc czekać z pastą do późniejszego wieku ani szczotkować wyrżniętych zębów wyłącznie samą wodą.
American Academy of Pediatric Dentistry zaleca również pierwszą wizytę stomatologiczną w ciągu 6 miesięcy od pojawienia się pierwszego zęba, najpóźniej do pierwszych urodzin.
Kiedy skonsultować dziecko z lekarzem lub dentystą?
Skonsultuj dziecko, jeśli:
- temperatura wynosi 38°C lub więcej,
- pojawiają się uporczywe wymioty lub biegunka,
- dziecko jest wyraźnie osłabione lub trudno je obudzić,
- odmawia karmienia lub przyjmuje znacznie mniej płynów,
- ma wyraźnie mniej mokrych pieluszek,
- ból wydaje się silny lub utrzymuje się mimo pojawienia zęba,
- dziąsło jest bardzo obrzęknięte, pojawia się ropa lub rozległa zmiana w jamie ustnej,
- przebieg wyrzynania zębów budzi niepokój rodzica.
U dziecka poniżej 3. miesiąca życia temperatura 38°C lub wyższa wymaga pilnej oceny medycznej.
Podsumowanie
Ząbkowanie najczęściej rozpoczyna się około 6. miesiąca życia, ale termin i przebieg mogą się znacznie różnić między dziećmi. Typowe są miejscowa wrażliwość dziąsła, ślinienie i potrzeba gryzienia, natomiast gorączki 38°C lub wyższej i biegunki nie należy automatycznie tłumaczyć ząbkowaniem.
Najbezpieczniejsze sposoby łagodzenia dyskomfortu to delikatny masaż dziąseł oraz odpowiedni gryzak schłodzony w lodówce, nie w zamrażarce. Od pojawienia się pierwszego zęba warto również rozpocząć regularne szczotkowanie pastą z fluorem w ilości odpowiedniej dla wieku dziecka.