9 miesiąc życia dziecka

Dziewiąty miesiąc życia to czas intensywnego rozwoju ruchowego, komunikacyjnego i społecznego. Dziecko może już samodzielnie siedzieć, przekładać przedmioty między rękami, reagować na swoje imię, gaworzyć i coraz aktywniej uczestniczyć w zabawie z opiekunem.

W tym wieku istnieje już oficjalna checklista kamieni milowych CDC. Nie oznacza to jednak, że każde dziecko rozwija się dokładnie tak samo. Kamienie milowe są punktami orientacyjnymi i nie służą samodzielnemu diagnozowaniu zaburzeń rozwoju.

9. miesiąc życia dziecka - jak przebiega rozwój?

Pod koniec trzeciego kwartału pierwszego roku życia dziecko coraz aktywniej poznaje otoczenie. Ruch, wzrok, dłonie i komunikacja zaczynają współpracować w bardziej złożony sposób.

Dziecko może na przykład samodzielnie usiąść, sięgnąć po interesujący przedmiot, przełożyć go do drugiej ręki, uderzyć nim o inną zabawkę, a następnie spojrzeć na opiekuna lub wydać dźwięk, aby podzielić się swoim zainteresowaniem.

Na tym etapie coraz wyraźniejsze stają się również reakcje społeczne. Dziecko rozpoznaje znajome osoby, może być bardziej ostrożne wobec obcych i reagować, kiedy opiekun odchodzi.

Co potrafi 9-miesięczne dziecko?

Według aktualnej checklisty CDC większość dzieci do ukończenia 9 miesięcy:

• może być nieśmiała, ostrożna lub przywierać do opiekuna w kontakcie z obcymi,
• pokazuje różne wyrazy twarzy, na przykład radość, smutek, złość i zaskoczenie,
• reaguje spojrzeniem na swoje imię,
• reaguje na odejście opiekuna, na przykład patrzy za nim, wyciąga ręce lub płacze,
• uśmiecha się lub śmieje podczas zabawy w „a kuku”,
• wydaje wiele różnych dźwięków, na przykład „mamamama” lub „babababa”,
• podnosi ręce, gdy chce zostać wzięte na ręce,
• szuka przedmiotu, który wypadł z pola widzenia,
• uderza dwoma przedmiotami o siebie,
• samodzielnie przechodzi do pozycji siedzącej,
• przekłada przedmioty z jednej ręki do drugiej,
• zgarnia jedzenie palcami w swoją stronę,
• siedzi bez podparcia.

Nie wszystkie umiejętności muszą wyglądać identycznie u każdego dziecka. Liczy się również cały dotychczasowy przebieg rozwoju.

Rozwój ruchowy w 9. miesiącu życia

Jednym z ważniejszych osiągnięć ruchowych tego okresu jest coraz większa kontrola tułowia i możliwość samodzielnego siedzenia.

Dziecko może:

• samodzielnie przechodzić do siadu,
• siedzieć bez podpierania się rękami,
• obracać się w pozycji siedzącej, aby sięgnąć po zabawkę,
• przenosić ciężar ciała na boki,
• próbować przemieszczać się w stronę interesującego przedmiotu,
• przyjmować różne pozycje podczas zabawy na podłodze.

Niektóre dzieci w tym wieku zaczynają podciągać się do stania przy stabilnych meblach. Nie jest to jednak obowiązkowy kamień milowy 9. miesiąca.

Nie trzeba stawiać dziecka na siłę ani prowadzić za ręce w celu przyspieszenia nauki chodzenia. Znacznie ważniejsze jest zapewnienie mu bezpiecznej przestrzeni do samodzielnego ruchu.

Czy 9-miesięczne dziecko powinno raczkować?

Nie. Raczkowanie nie znajduje się na aktualnej liście obowiązkowych kamieni milowych CDC dla 9 miesięcy.

Dzieci mogą przemieszczać się na różne sposoby. Jedne raczkują na czworakach, inne pełzają, obracają się, przesuwają na pośladkach albo przez pewien czas pozostają głównie w miejscu.

Brak klasycznego raczkowania nie oznacza automatycznie zaburzenia rozwoju.

Warto natomiast obserwować, czy dziecko:

• samodzielnie zmienia pozycje,
• coraz aktywniej wykorzystuje ręce i nogi,
• podobnie używa obu stron ciała,
• stopniowo zwiększa swoją mobilność.

Samodzielne siadanie i siedzenie

Do końca 9. miesiąca większość dzieci potrafi już siedzieć bez podparcia oraz samodzielnie przyjąć pozycję siedzącą.

To ważne rozróżnienie. Nie chodzi jedynie o to, czy posadzone przez dorosłego dziecko pozostaje w siadzie, ale również o to, czy potrafi samo przejść do tej pozycji.

Nie należy jednak ćwiczyć siadania poprzez długotrwałe podpieranie dziecka poduszkami. Swobodna aktywność na stabilnej powierzchni daje mu możliwość samodzielnego rozwijania kontroli tułowia i zmiany pozycji.

Rozwój dłoni i chwytu

W 9. miesiącu wyraźnie rozwija się koordynacja obu rąk.

Dziecko może:

• sprawnie przekładać przedmiot z jednej ręki do drugiej,
• trzymać po jednym przedmiocie w każdej dłoni,
• uderzać zabawkami o siebie,
• wyjmować przedmioty z pojemnika,
• zgarniać palcami kawałki jedzenia,
• coraz dokładniej badać kształt i strukturę przedmiotów.

Precyzyjny chwyt kciukiem i palcem wskazującym nadal się rozwija i nie musi być jeszcze w pełni opanowany.

Rosnąca sprawność dłoni oznacza również, że dziecko łatwiej podniesie niewielki przedmiot. Monety, baterie guzikowe, magnesy, koraliki i małe elementy zabawek powinny znajdować się poza jego zasięgiem.

Mowa i komunikacja 9-miesięcznego dziecka

Dziewięciomiesięczne dziecko zwykle dużo eksperymentuje z głosem. W gaworzeniu mogą pojawiać się długie ciągi sylab, takie jak „mamamama”, „babababa” czy „dadadada”.

Nie oznacza to jeszcze, że wypowiadane sylaby są świadomie używanymi słowami. Pierwsze słowa o stałym znaczeniu mogą pojawić się później.

Komunikacja obejmuje również:

• reagowanie na własne imię,
• podnoszenie rąk, gdy dziecko chce zostać wzięte,
• kontakt wzrokowy,
• wyrażanie emocji mimiką,
• wydawanie dźwięków w odpowiedzi na mowę opiekuna,
• stopniowe naśladowanie niektórych dźwięków i gestów.

Nie należy oczekiwać, że dziecko będzie już regularnie wypowiadało „mama” i „tata” jako świadome słowa ani wykonywało każde proste polecenie.

Rozwój poznawczy i zabawa

Jednym z ważnych kamieni milowych 9. miesiąca jest szukanie przedmiotu, który wypadł z pola widzenia.

Jeśli łyżeczka spadnie ze stolika lub zabawka zostanie częściowo schowana, dziecko może próbować ją odnaleźć.

W tym wieku atrakcyjne mogą być:

• zabawa w „a kuku”,
• szukanie częściowo schowanej zabawki,
• wyjmowanie klocków z pudełka,
• uderzanie przedmiotami o siebie,
• toczenie piłki,
• upuszczanie przedmiotów i obserwowanie, co się z nimi dzieje,
• oglądanie prostych książeczek.

Powtarzanie tej samej zabawy wiele razy jest normalne. Dzięki powtarzalnym doświadczeniom dziecko poznaje zależności pomiędzy własnym działaniem a jego skutkiem.

Emocje, lęk przed obcymi i rozstanie

W 9. miesiącu relacje z bliskimi osobami stają się bardzo wyraźnym elementem zachowania dziecka.

CDC wskazuje jako typowe dla tego wieku:

• ostrożność, nieśmiałość lub lęk wobec nieznanych osób,
• reakcję na odejście opiekuna,
• wyraźne okazywanie różnych emocji mimiką,
• radość podczas wspólnej zabawy.

Dziecko może płakać, kiedy rodzic wychodzi z pokoju, wyciągać za nim ręce albo uspokajać się dopiero po jego powrocie. Jest to związane z rozwojem relacji i coraz większą świadomością obecności oraz nieobecności bliskiej osoby.

Nie oznacza to, że należy unikać wszystkich rozstań. Pomocne może być krótkie, przewidywalne pożegnanie zamiast wychodzenia bez wiedzy dziecka.

Co je 9-miesięczne dziecko?

W 9. miesiącu mleko kobiece lub odpowiedni preparat do żywienia niemowląt nadal pozostają ważnym elementem diety, ale pokarmy uzupełniające zaczynają dostarczać coraz więcej energii i składników odżywczych.

Dieta może obejmować między innymi:

• warzywa,
• owoce,
• produkty zbożowe,
• mięso,
• ryby odpowiednie dla niemowląt,
• dobrze przygotowane jaja,
• rośliny strączkowe,
• naturalne produkty mleczne odpowiednie dla wieku,
• orzechy w bezpiecznej formie, na przykład gładkiej pasty,
• odpowiednie źródła tłuszczu.

Warto regularnie proponować produkty będące źródłem żelaza.

Nie ma potrzeby opóźniania wprowadzania potencjalnych alergenów tylko dlatego, że dziecko jest jeszcze niemowlęciem. Produkty powinny być jednak podawane w formie odpowiedniej do wieku i bezpiecznej pod względem ryzyka zadławienia.

Ile posiłków powinno jeść 9-miesięczne dziecko?

Światowa Organizacja Zdrowia zaleca w wieku 9-11 miesięcy około 3-4 posiłków uzupełniających dziennie, przy dalszym karmieniu mlekiem.

Nie oznacza to, że każda porcja powinna mieć identyczną wielkość ani że dziecko musi zjeść wszystko, co zostało przygotowane.

Warto stosować karmienie responsywne:

• proponować różnorodne, odpowiednie do wieku jedzenie,
• zwracać uwagę na sygnały głodu i sytości,
• pozwalać dziecku decydować, ile chce zjeść,
• nie zmuszać do kończenia porcji,
• umożliwiać stopniowe próby samodzielnego jedzenia.

Konsystencja posiłków i samodzielne jedzenie

W wieku 9 miesięcy dieta nie powinna składać się wyłącznie z gładkich przecierów, jeśli dziecko prawidłowo radzi sobie z bardziej złożonymi konsystencjami.

WHO zaleca stopniowe zwiększanie różnorodności i struktury pokarmów. Większość dzieci już około 8. miesiąca może jeść odpowiednio przygotowane produkty do samodzielnego chwytania.

Można proponować:

• potrawy rozgniecione widelcem,
• miękkie grudki,
• drobno posiekane jedzenie,
• miękkie kawałki odpowiednie do samodzielnego chwytania.

Dziecko nie potrzebuje zębów, aby rozpocząć naukę żucia miękkich produktów.

Podczas jedzenia powinno stabilnie siedzieć i pozostawać pod bezpośrednim nadzorem osoby dorosłej.

Nadal należy unikać produktów zwiększających ryzyko zadławienia, takich jak całe orzechy, całe winogrona, twarde kawałki surowej marchewki lub jabłka, popcorn i twarde cukierki.

Przed ukończeniem 12 miesięcy nie podaje się miodu.

Co może pić 9-miesięczne dziecko?

Po rozpoczęciu rozszerzania diety można proponować dziecku niewielkie ilości wody, między innymi podczas posiłków.

Można rozpocząć naukę picia z małego otwartego kubka. Kubek ze słomką również może być stosowany, jeśli dziecko dobrze sobie z nim radzi.

Nie ma potrzeby przyzwyczajania dziecka do słodkiego smaku napojów. Najlepszym podstawowym napojem podczas rozszerzania diety jest woda.

Soki, słodzone herbatki i inne napoje z dodatkiem cukru nie są potrzebne.

Mleka krowiego nie należy przed pierwszymi urodzinami stosować jako głównego napoju zamiast mleka kobiecego lub preparatu do żywienia niemowląt.

Ile śpi 9-miesięczne dziecko?

Niemowlęta w wieku od 4 do 12 miesięcy powinny regularnie spać około 12-16 godzin na dobę, wliczając drzemki.

Nie ma jednej prawidłowej liczby godzin snu nocnego ani obowiązkowego harmonogramu drzemek dla każdego dziecka.

Wiele 9-miesięcznych dzieci nadal śpi dwa razy w ciągu dnia, ale indywidualne różnice są normalne.

Pomocne są względnie regularne pory snu, spokojna wieczorna rutyna i dostosowanie dnia do potrzeb dziecka.

Dlaczego 9-miesięczne dziecko budzi się w nocy?

Nocne pobudki nadal mogą występować i nie muszą oznaczać problemu rozwojowego.

Wpływ mogą mieć między innymi:

• potrzeba kontaktu z opiekunem,
• zmiany rytmu drzemek,
• głód,
• choroba,
• ząbkowanie lub inny dyskomfort,
• zmiany codziennej rutyny,
• niekomfortowa temperatura.

W tym wieku coraz wyraźniejsza reakcja na rozstanie może sprawić, że po nocnym przebudzeniu dziecko intensywniej szuka obecności opiekuna.

Nie oznacza to jednak obowiązkowej „regresji snu” czy „skoku rozwojowego”.

Jeśli sen nagle znacznie się pogorszył i jednocześnie występują gorączka, problemy z oddychaniem, silny ból, uporczywe wymioty, nietypowa senność lub inne objawy choroby, należy skonsultować się z lekarzem.

Jak wspierać rozwój 9-miesięcznego dziecka?

Dziecko nie potrzebuje intensywnych ćwiczeń ani specjalnego programu stymulacji. Najwięcej uczy się podczas swobodnej zabawy, ruchu oraz codziennych interakcji z opiekunem.

Warto:

• powtarzać dźwięki wydawane przez dziecko i odpowiadać prostymi słowami,
• bawić się w „a kuku”,
• czytać książeczki i nazywać ilustracje,
• toczyć zabawkę lub piłkę na zmianę,
• bawić się w wkładanie i wyjmowanie przedmiotów z pojemnika,
• częściowo chować zabawkę i zachęcać dziecko do jej szukania,
• zapewniać bezpieczną przestrzeń do ruchu na podłodze,
• umieszczać zabawkę w niewielkiej odległości, aby dziecko mogło spróbować samodzielnie do niej dotrzeć,
• nazywać przedmioty, którymi dziecko się interesuje,
• umożliwiać bezpieczne próby jedzenia palcami.

Nie trzeba stale dostarczać nowych bodźców. Powtarzanie znanych zabaw jest naturalną częścią uczenia się.

Bezpieczeństwo coraz bardziej mobilnego dziecka

Około 9. miesiąca dziecko może bardzo szybko zdobywać nowe możliwości ruchowe, dlatego warto przygotować otoczenie zanim zacznie docierać do kolejnych miejsc.

Szczególnej uwagi wymagają:

• schody,
• niestabilne meble,
• małe przedmioty stwarzające ryzyko zadławienia,
• baterie guzikowe i magnesy,
• leki i środki chemiczne,
• gorące napoje i powierzchnie,
• przewody elektryczne,
• okna i balkony,
• wanna, basen i inne zbiorniki z wodą.

Nie należy zostawiać dziecka bez nadzoru na łóżku, sofie, przewijaku ani innej podwyższonej powierzchni, nawet jeśli wcześniej nie próbowało z niej zejść.

Chodziki na kółkach nie są potrzebne do rozwoju chodzenia i zwiększają ryzyko urazów.

Kiedy warto skonsultować rozwój z pediatrą?

Pojedyncza różnica nie oznacza automatycznie zaburzenia. Warto jednak porozmawiać z pediatrą, jeśli do około 9. miesiąca dziecko:

• nie siedzi bez podparcia,
• nie potrafi samodzielnie przejść do pozycji siedzącej,
• wyraźnie mniej używa jednej strony ciała,
• nie przekłada przedmiotów między rękami,
• nie reaguje na swoje imię lub głos,
• nie gaworzy i wydaje bardzo niewiele dźwięków,
• nie próbuje komunikować potrzeb spojrzeniem, gestem lub głosem,
• nie reaguje na odejście lub powrót bliskiego opiekuna,
• nie interesuje się prostą interakcją i zabawą,
• wydaje się bardzo wiotkie albo wyjątkowo sztywne,
• ma duże trudności z jedzeniem lub połykaniem.

Najważniejszym sygnałem alarmowym jest utrata umiejętności, którą dziecko wcześniej posiadało. W takiej sytuacji nie należy czekać na kolejną zaplanowaną wizytę.

Jeżeli dziecko urodziło się ponad 3 tygodnie przed przewidywanym terminem porodu, przy ocenie kamieni milowych w pierwszych latach życia warto uwzględniać wiek skorygowany.

Podsumowanie

Do końca 9. miesiąca większość dzieci samodzielnie siedzi i przechodzi do siadu, przekłada przedmioty z ręki do ręki, reaguje na swoje imię, gaworzy, szuka upuszczonego przedmiotu i coraz wyraźniej reaguje na obecność oraz odejście opiekuna.

Raczkowanie, stanie przy meblach, samodzielne chodzenie i pierwsze słowa mogą pojawić się w tym okresie, ale nie są obowiązkowymi kamieniami milowymi 9. miesiąca.

Dieta staje się coraz bardziej różnorodna, warto wprowadzać bardziej złożone konsystencje i umożliwiać próby samodzielnego jedzenia. Mleko nadal pozostaje ważnym elementem żywienia, a podczas posiłków można proponować wodę.