14. miesięczne dziecko

W 14. miesiącu życia dziecko coraz aktywniej poznaje otoczenie, rozwija mobilność, komunikację, zabawę i samodzielność. Może chodzić przy meblach lub stawiać pierwsze samodzielne kroki, wskazywać interesujące przedmioty, próbować wypowiadać pierwsze słowa i naśladować proste czynności wykonywane przez dorosłych.

Nie istnieje jednak jedna lista umiejętności, które każde 14-miesięczne dziecko powinno już posiadać. Jest to okres pomiędzy kamieniami milowymi dla pierwszych urodzin a 15. miesiącem życia, dlatego różnice pomiędzy dziećmi mogą być bardzo wyraźne, szczególnie w zakresie chodzenia i mowy.

14. miesiąc życia dziecka - jak przebiega rozwój?

Drugi rok życia przynosi wiele zmian związanych z coraz większą samodzielnością. Dziecko może już samo dotrzeć do interesującego miejsca, sięgnąć po przedmiot, spróbować użyć go zgodnie z przeznaczeniem, a następnie gestem lub dźwiękiem zwrócić uwagę opiekuna.

Rozwój ruchowy, poznawczy, językowy i społeczny wzajemnie się uzupełniają. Możliwość swobodniejszego przemieszczania pozwala dziecku zdobywać nowe doświadczenia, ale nie oznacza, że trzeba przyspieszać kolejne etapy.

Jedno 14-miesięczne dziecko może już chodzić, a inne nadal przemieszczać się przede wszystkim przy meblach. Jedno używa kilku prostych słów, a inne komunikuje się głównie za pomocą gestów i gaworzenia. Obie sytuacje mogą mieścić się w prawidłowym rozwoju.

Co może potrafić 14-miesięczne dziecko?

W wieku 14 miesięcy punktem odniesienia pozostają przede wszystkim umiejętności typowe dla pierwszych urodzin, a część kamieni milowych dla 15 miesięcy może już stopniowo się pojawiać.

Dziecko może:

• podciągać się do stania,
• przemieszczać się, trzymając mebli,
• stać przez chwilę bez podparcia,
• podejmować pierwsze próby samodzielnego chodzenia,
• wkładać przedmioty do pojemnika,
• ustawiać jeden przedmiot na drugim,
• używać chwytu kciukiem i palcem wskazującym,
• jeść część posiłku palcami,
• machać „pa-pa”,
• używać określenia „mama”, „tata” lub innego prostego słowa,
• próbować wypowiadać kolejne pojedyncze słowa,
• wskazywać lub wyciągać rękę, aby o coś poprosić,
• patrzeć na znajomy przedmiot, gdy zostanie nazwany,
• naśladować proste zachowania dorosłych,
• próbować używać kubka, książki czy telefonu zgodnie z ich przeznaczeniem.

Nie wszystkie te umiejętności muszą pojawić się jednocześnie.

Rozwój ruchowy w 14. miesiącu życia

W tym okresie dziecko może szybko zwiększać swoją mobilność. Część dzieci chodzi już samodzielnie, inne nadal przede wszystkim poruszają się przy meblach, raczkują lub wykorzystują kilka sposobów przemieszczania się.

Można obserwować między innymi:

• podciąganie do pozycji stojącej,
• przechodzenie wzdłuż mebli,
• puszczanie podpory na kilka sekund,
• pierwsze samodzielne kroki,
• schylanie się po przedmiot z podparciem lub bez niego,
• próby kucania,
• wspinanie się na niskie powierzchnie.

Pierwszy chód dziecka często wygląda inaczej niż chód osoby dorosłej. Nogi mogą być szerzej rozstawione, kroki krótkie i niepewne, a ręce uniesione, aby łatwiej utrzymać równowagę.

Nie należy jednak określać takiego sposobu chodzenia automatycznie jako nieprawidłowego „kaczego chodu”. Sposób poruszania się zmienia się wraz z doświadczeniem i dojrzewaniem równowagi.

Czy 14-miesięczne dziecko powinno już chodzić?

Nie każde 14-miesięczne dziecko musi już chodzić samodzielnie.

Do pierwszych urodzin większość dzieci podciąga się do stania i chodzi przy meblach. Kilka samodzielnych kroków jest kamieniem milowym dopiero dla 15. miesiąca życia.

Jeśli więc dziecko w wieku 14 miesięcy jeszcze samodzielnie nie chodzi, ale podciąga się, stoi z podparciem, przemieszcza przy meblach i rozwija kolejne umiejętności ruchowe, sam brak chodzenia nie oznacza automatycznie opóźnienia.

Nie trzeba prowadzić dziecka za ręce ani stawiać go na siłę. Najlepsze warunki do rozwoju równowagi daje bezpieczna przestrzeń, w której może samodzielnie zmieniać pozycje i podejmować kolejne próby.

Rozwój dłoni i samodzielności

W drugim roku życia coraz bardziej rozwijają się precyzyjne ruchy dłoni.

Dziecko może:

• wkładać przedmioty do pudełka i wyjmować je,
• ustawiać dwa niewielkie przedmioty jeden na drugim,
• przewracać kartki grubej książeczki,
• podnosić niewielkie kawałki jedzenia palcami,
• samodzielnie jeść rękami,
• próbować nabierać jedzenie łyżeczką,
• próbować pić z małego otwartego kubka,
• zdejmować niektóre łatwe do zdjęcia elementy garderoby.

Nie należy oczekiwać sprawnego jedzenia sztućcami czy samodzielnego ubierania się. To dopiero początek rozwijania tych umiejętności.

Mowa i komunikacja 14-miesięcznego dziecka

Dziecko zwykle rozumie więcej, niż jest w stanie samodzielnie powiedzieć. Komunikacja nadal opiera się nie tylko na słowach, ale również na spojrzeniu, gestach, mimice i dźwiękach.

Po pierwszych urodzinach dziecko może używać specjalnego określenia na rodzica, na przykład „mama” czy „tata”. W kolejnych miesiącach mogą pojawiać się następne proste słowa lub ich uproszczone wersje.

Do 15. miesiąca większość dzieci próbuje powiedzieć jedno lub dwa słowa poza „mama” i „tata”. Słowo nie musi jeszcze brzmieć dokładnie tak jak w mowie osoby dorosłej.

Rozwija się również rozumienie. Dziecko może:

• patrzeć na znany przedmiot po usłyszeniu jego nazwy,
• reagować na często używane komunikaty,
• wykonać proste polecenie, jeśli dorosły łączy słowa z gestem,
• wskazywać lub wyciągać rękę, aby o coś poprosić.

Nie trzeba unikać naturalnych zdrobnień. Ważniejsze jest mówienie do dziecka dużo i naturalnie, używanie prawidłowych nazw, rozwijanie jego prób komunikacji oraz reagowanie na to, czym aktualnie się interesuje.

Jeżeli dziecko pokazuje psa i mówi „hau”, można odpowiedzieć: „Tak, pies. Pies robi hau”. Nie trzeba zmuszać go do powtarzania pełnego słowa.

Rozwój poznawczy i zabawa

W tym wieku dziecko coraz częściej wykorzystuje przedmioty nie tylko do prostego manipulowania nimi, ale także zgodnie z ich funkcją.

Może na przykład:

• przykładać telefon do ucha,
• próbować czesać się szczotką,
• pić z kubka,
• otwierać książeczkę,
• wkładać klocki do pudełka,
• naśladować prostą czynność wykonaną wcześniej przez dorosłego.

Dziecko może też coraz wyraźniej obserwować zachowania innych osób i próbować je powtarzać.

Przedmioty codziennego użytku mogą być równie interesujące jak zabawki. Nie oznacza to jednak, że wszystkie można swobodnie udostępniać. Ważne jest sprawdzenie, czy nie zawierają małych elementów, baterii, ostrych części lub innych zagrożeń.

Emocje i rozwój społeczny

W drugim roku życia dziecko coraz wyraźniej pokazuje własne preferencje. Może protestować, gdy dorosły przerywa zabawę, zabiera przedmiot albo nie pozwala wejść w interesujące miejsce.

Nie oznacza to jeszcze „buntu dwulatka”. Protestowanie jest naturalnym elementem rozwoju samodzielności, a możliwości regulowania emocji są nadal bardzo ograniczone.

Dziecko może:

• szukać bliskości opiekuna,
• okazywać czułość,
• przytulać zabawkę,
• pokazywać dorosłemu interesujący przedmiot,
• naśladować zachowania innych dzieci i dorosłych,
• śmiać się i klaskać podczas wspólnej zabawy,
• reagować frustracją na ograniczenia.

Nie trzeba oczekiwać dojrzałej współpracy, dzielenia się czy wykonywania obowiązków domowych. Dziecko może jednak z pomocą dorosłego uczestniczyć w prostych czynnościach, na przykład włożyć zabawkę do koszyka czy przynieść buty przed spacerem.

Co je 14-miesięczne dziecko?

Po pierwszych urodzinach dziecko może stopniowo jeść większość odpowiednio przygotowanych potraw spożywanych przez rodzinę.

Dieta powinna być różnorodna i obejmować między innymi:

• warzywa i owoce,
• produkty zbożowe,
• mięso, ryby i jaja,
• rośliny strączkowe,
• produkty mleczne,
• orzechy i nasiona w formie bezpiecznej dla małego dziecka,
• odpowiednie źródła tłuszczów.

Światowa Organizacja Zdrowia zaleca dzieciom w wieku 12-23 miesięcy około 3-4 posiłków dziennie oraz, zależnie od apetytu, 1-2 wartościowe przekąski.

Warto stosować karmienie responsywne. Dorosły proponuje odpowiednie jedzenie, a dziecko decyduje, czy chce jeść i jak dużą porcję zje.

Nie należy zmuszać do kończenia posiłku ani traktować jedzenia jako nagrody.

Ile śpi 14-miesięczne dziecko?

Dzieci w wieku 1-2 lat powinny regularnie spać około 11-14 godzin na dobę, wliczając drzemki.

Nie istnieje jedna obowiązkowa liczba drzemek w wieku 14 miesięcy. Część dzieci nadal śpi dwa razy w ciągu dnia, inne zaczynają stopniowo przechodzić do jednej dłuższej drzemki.

Warto zwracać uwagę na całkowitą ilość snu i funkcjonowanie dziecka w ciągu dnia, a nie wyłącznie na konkretny harmonogram.

Czy 14-miesięczne dziecko powinno przesypiać całą noc?

Nie ma kamienia milowego, zgodnie z którym 14-miesięczne dziecko musi już przesypiać całą noc bez pobudek lub karmienia.

Nocne przebudzenia mogą nadal występować. Wpływ mogą mieć między innymi:

• potrzeba kontaktu z opiekunem,
• zmiana rytmu drzemek,
• ząbkowanie lub inny dyskomfort,
• choroba,
• zmiany w codziennym rytmie,
• głód,
• niekomfortowa temperatura w sypialni.

Nie należy więc traktować nocnego karmienia lub pobudek jako oznaki nieprawidłowego rozwoju wyłącznie na podstawie wieku.

Jeśli dziecko nagle zaczyna wybudzać się znacznie częściej i jednocześnie ma gorączkę, ból, trudności z oddychaniem lub inne objawy choroby, warto skonsultować się z lekarzem.

W co bawić się z 14-miesięcznym dzieckiem?

Najlepsze zabawy na tym etapie nie muszą być skomplikowane ani oparte na specjalnych zabawkach edukacyjnych.

Można zaproponować:

• układanie dwóch lub kilku dużych klocków,
• wkładanie przedmiotów do pojemnika,
• toczenie piłki,
• proste zabawy w naśladowanie,
• zabawy z gestami i piosenkami,
• oglądanie książeczek i nazywanie ilustracji,
• zabawę w „a kuku” i chowanie przedmiotów,
• proste zabawy z lalką lub pluszakiem,
• bezpieczne aktywności ruchowe na podłodze.

Układanki, sortery czy tablice manipulacyjne mogą być ciekawe, ale powinny być dobrane do aktualnych możliwości dziecka i pozbawione małych, łatwych do odłączenia elementów.

Jak wspierać rozwój 14-miesięcznego dziecka?

Wspieranie rozwoju nie oznacza intensywnej stymulacji ani ciągłego trenowania kolejnych umiejętności.

Warto:

• zapewniać bezpieczną przestrzeń do swobodnego ruchu,
• rozmawiać z dzieckiem podczas codziennych czynności,
• odpowiadać na jego gesty, dźwięki i próby wypowiadania słów,
• czytać książeczki i wspólnie oglądać ilustracje,
• śpiewać piosenki z prostymi gestami,
• pozwalać na samodzielne próby jedzenia i picia,
• umożliwiać naśladowanie prostych codziennych czynności,
• dawać dziecku czas na samodzielne rozwiązanie prostego problemu,
• nazywać emocje i spokojnie stawiać granice związane z bezpieczeństwem.

Pochwała nie musi pojawiać się po każdej czynności. Można również po prostu zauważyć wysiłek dziecka: „Udało ci się włożyć klocek do pudełka” albo „Próbujesz sam założyć czapkę”.

Nie trzeba też stale wydawać poleceń czy zadawać pytań sprawdzających wiedzę. Naturalna rozmowa i wspólna aktywność są bardziej odpowiednie dla tego wieku.

Bezpieczeństwo coraz bardziej mobilnego dziecka

W wieku 14 miesięcy dziecko może w krótkim czasie nauczyć się chodzić, wspinać lub sięgać znacznie wyżej niż wcześniej.

Warto szczególnie zadbać o:

• przymocowanie niestabilnych mebli do ściany,
• zabezpieczenie schodów,
• ochronę okien i balkonów,
• przechowywanie leków i chemii poza zasięgiem,
• usunięcie małych przedmiotów stwarzających ryzyko zadławienia,
• przechowywanie baterii guzikowych i magnesów w niedostępnym miejscu,
• ochronę przed gorącymi napojami i powierzchniami,
• stały nadzór przy wannie, basenie i innych zbiornikach wodnych.

Nie można polegać wyłącznie na tym, że dziecko „rozumie zakaz”. W tym wieku nie potrafi jeszcze konsekwentnie kontrolować impulsów ani przewidywać konsekwencji niebezpiecznego działania.

Kiedy warto skonsultować rozwój z pediatrą?

W wieku 14 miesięcy nie należy oczekiwać wszystkich umiejętności z checklisty dla 15 miesięcy. Jeśli dziecko znajduje się pomiędzy dwoma punktami kontrolnymi, do formalnego monitorowania rozwoju stosuje się checklistę dla młodszego wieku.

Warto jednak omówić rozwój z pediatrą, jeśli dziecko:

• nie podciąga się do stania,
• nie przemieszcza się przy meblach,
• nie używa podobnie obu stron ciała,
• nie próbuje komunikować swoich potrzeb spojrzeniem, gestem lub dźwiękiem,
• nie macha ani nie używa innych prostych gestów,
• nie reaguje na głos lub proste, często używane komunikaty,
• nie używa żadnego specjalnego określenia na bliską osobę,
• nie interesuje się kontaktem i wspólną zabawą,
• ma znaczne trudności z jedzeniem, gryzieniem lub połykaniem,
• wydaje się bardzo wiotkie albo wyjątkowo sztywne.

Szczególnie ważnym sygnałem jest utrata umiejętności, którą dziecko wcześniej posiadało. W takiej sytuacji nie należy czekać na kolejną zaplanowaną wizytę.

Jeśli dziecko urodziło się ponad 3 tygodnie przed przewidywanym terminem porodu, przy ocenie kamieni milowych należy uwzględniać wiek skorygowany.

Podsumowanie

W 14. miesiącu życia dziecko może chodzić przy meblach lub podejmować pierwsze samodzielne kroki, coraz sprawniej posługiwać się dłońmi, próbować wypowiadać kolejne słowa i coraz częściej wykorzystywać gesty do komunikowania potrzeb.

Samodzielne chodzenie, kilka nowych słów, ustawianie dwóch klocków czy wykonywanie prostego polecenia mogą już się pojawiać, ale są to umiejętności, które CDC ocenia dopiero do 15. miesiąca życia. Ich brak miesiąc wcześniej nie powinien być automatycznie interpretowany jako opóźnienie.

Najlepszym wsparciem rozwoju pozostają swobodny ruch, zabawa, rozmowa, czytanie, codzienne interakcje i bezpieczna możliwość samodzielnego poznawania świata.