Po pierwszych urodzinach dziecko rozpoczyna drugi rok życia. W 13. miesiącu może stawać się coraz bardziej mobilne, aktywnie komunikować swoje potrzeby, naśladować dorosłych i z dużym zainteresowaniem poznawać otoczenie.
Nie istnieje jednak jedna lista umiejętności, które każde 13-miesięczne dziecko powinno już posiadać. To etap pomiędzy kamieniami milowymi dla 12 i 15 miesięcy, dlatego różnice między dziećmi mogą być bardzo duże, szczególnie w zakresie chodzenia i mowy.
13. miesiąc życia dziecka - nowy etap rozwoju
Po ukończeniu 12 miesięcy kończy się okres niemowlęcy i rozpoczyna kolejny etap wczesnego dzieciństwa.
Rozwój nadal przebiega bardzo dynamicznie, ale tempo wzrastania zaczyna stopniowo zwalniać w porównaniu z pierwszym rokiem życia. Może się to wiązać także ze zmianami apetytu.
Dziecko coraz aktywniej korzysta z umiejętności zdobytych wcześniej i łączy je w bardziej złożone działania. Przykładowo może jednocześnie przemieścić się do zabawki, podnieść ją, przynieść opiekunowi i za pomocą gestu lub dźwięku zachęcić go do wspólnej zabawy.
Co może potrafić 13-miesięczne dziecko?
Nie ma oficjalnej checklisty dla dokładnie 13 miesięcy. Warto więc patrzeć na umiejętności typowe dla okresu pomiędzy pierwszymi urodzinami a 15. miesiącem życia.
Dziecko może między innymi:
- podciągać się do stania,
- przemieszczać się, trzymając mebli,
- stać przez chwilę bez podparcia,
- podejmować pierwsze próby samodzielnego chodzenia,
- sprawnie chwytać małe przedmioty kciukiem i palcem wskazującym,
- wkładać przedmioty do pojemnika i wyjmować je,
- machać „pa-pa”,
- klaskać,
- używać określenia „mama”, „tata” lub innego słowa o stałym znaczeniu,
- wskazywać lub wyciągać rękę, aby o coś poprosić,
- rozumieć część prostych, często powtarzanych komunikatów,
- naśladować niektóre gesty i codzienne czynności.
Nie wszystkie te umiejętności muszą występować jednocześnie.
Rozwój ruchowy w 13. miesiącu życia
Po pierwszych urodzinach sposób przemieszczania może wyglądać bardzo różnie.
Jedno dziecko może już przejść samodzielnie kilka kroków, inne porusza się głównie przy meblach, a jeszcze inne szybko przemieszcza się na czworakach i dopiero przygotowuje do chodzenia.
Dziecko może także:
- samodzielnie przechodzić do siadu,
- wstawać przy stabilnym meblu,
- schylać się po zabawkę, trzymając podparcie,
- próbować kucać i ponownie się podnosić,
- wspinać się na niskie powierzchnie.
Nie trzeba ćwiczyć z dzieckiem chodzenia poprzez ciągłe prowadzenie za ręce. Najwięcej możliwości doskonalenia równowagi daje bezpieczna przestrzeń, w której może samodzielnie zmieniać pozycje, wstawać i przemieszczać się.
Czy 13-miesięczne dziecko powinno już chodzić?
Nie. Brak samodzielnego chodzenia w wieku 13 miesięcy nie oznacza automatycznie opóźnienia rozwoju.
Do ukończenia 12 miesięcy większość dzieci podciąga się do stania i chodzi przy meblach. Dopiero około 15. miesiąca do typowych kamieni milowych należy wykonanie kilku samodzielnych kroków.
Jeszcze później, do około 18. miesiąca, większość dzieci chodzi już samodzielnie bez podparcia.
Ważniejszy od konkretnej daty pierwszego kroku jest cały przebieg rozwoju ruchowego. Warto obserwować, czy dziecko stopniowo zwiększa mobilność, wykorzystuje obie strony ciała i podejmuje próby stania oraz przemieszczania się.
Rozwój dłoni i samodzielności
W tym wieku coraz wyraźniej rozwijają się precyzyjne ruchy dłoni.
Dziecko może:
- podnosić małe kawałki jedzenia palcem wskazującym i kciukiem,
- przekładać i upuszczać przedmioty,
- wkładać klocki lub zabawki do pudełka,
- próbować ustawiać jeden przedmiot na drugim,
- przewracać kartki grubej książeczki,
- samodzielnie jeść część posiłku palcami,
- próbować pić z otwartego kubka z pomocą dorosłego.
Do około 15. miesiąca część dzieci zaczyna samodzielnie używać palców do jedzenia i podejmować bardziej precyzyjne próby manipulowania przedmiotami.
Mowa i komunikacja 13-miesięcznego dziecka
Rozwój komunikacji obejmuje znacznie więcej niż liczbę wypowiadanych słów.
Po pierwszych urodzinach dziecko może:
- używać słowa „mama”, „tata” lub innego określenia o konkretnym znaczeniu,
- gaworzyć z różną intonacją,
- naśladować dźwięki,
- machać na pożegnanie,
- wyciągać ręce,
- wskazywać przedmiot lub kierunek,
- patrzeć na przedmiot, który nazywa opiekun,
- rozumieć coraz więcej często powtarzanych słów i prostych komunikatów.
Nie każde 13-miesięczne dziecko musi już wypowiadać kilka wyraźnych słów. Do około 15. miesiąca większość dzieci dopiero próbuje powiedzieć jedno lub dwa słowa poza „mama” i „tata”.
Warto odpowiadać na gesty i dźwięki dziecka, nazywać przedmioty, o które prosi, oraz rozwijać jego wypowiedzi. Jeśli dziecko pokazuje piłkę i mówi „ba”, można odpowiedzieć: „Tak, piłka. Chcesz piłkę?”.
Emocje i rozwój społeczny
Małe dziecko przeżywa wiele emocji, ale dopiero uczy się je regulować. Nie potrafi jeszcze samodzielnie uspokajać się w każdej trudnej sytuacji ani rozumieć swoich reakcji tak jak starsze dziecko.
Może bardzo wyraźnie pokazywać:
- radość,
- złość,
- frustrację,
- zaciekawienie,
- niepewność,
- potrzebę bliskości.
Płacz, protestowanie lub złość nie oznaczają „złego charakteru” ani buntu przeciwko rodzicowi. W drugim roku życia dziecko coraz częściej chce samodzielnie działać, ale jego możliwości językowe i zdolność kontrolowania emocji nadal są ograniczone.
Pomocna jest spokojna reakcja opiekuna, nazywanie prostych emocji i stawianie jasnych, dostosowanych do wieku granic związanych przede wszystkim z bezpieczeństwem.
Lęk separacyjny w drugim roku życia
Lęk separacyjny jest naturalnym elementem rozwoju i może być wyraźny również po pierwszych urodzinach.
Dziecko może:
- protestować przy wyjściu rodzica,
- płakać podczas rozstania,
- częściej domagać się kontaktu z określonym opiekunem,
- być bardziej ostrożne wobec nieznanych osób,
- szukać opiekuna w nowym miejscu.
Nie oznacza to, że inne osoby „nie są dziecku potrzebne”. Relacje z innymi bliskimi dorosłymi również mogą być ważne i bezpieczne.
Przy rozstaniu zwykle pomaga krótki i przewidywalny rytuał pożegnania oraz informowanie dziecka, że rodzic wychodzi i wróci. Nie warto znikać bez pożegnania.
Ile śpi 13-miesięczne dziecko?
Dzieci w wieku 1-2 lat powinny regularnie spać około 11-14 godzin na dobę, wliczając drzemki.
Nie istnieje jedna obowiązkowa liczba drzemek dla 13-miesięcznego dziecka. Część dzieci nadal potrzebuje dwóch drzemek w ciągu dnia, inne stopniowo przechodzą do jednej.
Pomocne są regularne pory snu oraz spokojna i przewidywalna wieczorna rutyna.
Dlaczego 13-miesięczne dziecko budzi się w nocy?
Nocne pobudki nadal mogą się zdarzać i nie zawsze oznaczają problem ze snem.
Wpływ mogą mieć między innymi:
- lęk separacyjny,
- choroba lub pogorszenie samopoczucia,
- ząbkowanie i inny dyskomfort,
- zmiana rytmu dnia lub drzemek,
- zbyt wysoka lub zbyt niska temperatura w pokoju,
- nowe sytuacje i zmiany w codziennej rutynie.
W drugim półroczu pierwszego roku i na początku drugiego lęk separacyjny może prowadzić do częstszych nocnych pobudek i szukania opiekuna.
Nie każdą pobudkę trzeba jednak przypisywać rozwojowi czy ząbkowaniu. Jeśli dziecko nagle zaczyna spać znacznie gorzej i jednocześnie wydaje się chore, ma gorączkę, problemy z oddychaniem, nasilony ból lub inne niepokojące objawy, należy ocenić jego stan zdrowia.
Jak bawi się 13-miesięczne dziecko?
Zabawa staje się coraz bardziej celowa. Dziecko interesuje się nie tylko wyglądem przedmiotu, ale również tym, co można z nim zrobić.
Może szczególnie lubić:
- wkładanie i wyjmowanie przedmiotów z pojemnika,
- szukanie częściowo ukrytej zabawki,
- budowanie i burzenie prostych konstrukcji,
- zabawę piłką,
- naśladowanie codziennych czynności,
- oglądanie książeczek,
- klaskanie i zabawy z gestami,
- proste zabawy przy muzyce.
Przedmioty codziennego użytku, takie jak plastikowe kubki, drewniana łyżka czy bezpieczny pojemnik, mogą być równie interesujące jak rozbudowane zabawki.
Jak wspierać rozwój 13-miesięcznego dziecka?
Nie trzeba intensywnie stymulować dziecka ani przygotowywać specjalnego programu ćwiczeń. Najwięcej uczy się ono podczas codziennych interakcji i swobodnej zabawy.
Warto:
- zapewniać bezpieczną przestrzeń do swobodnego ruchu,
- rozmawiać z dzieckiem i odpowiadać na jego gesty oraz dźwięki,
- czytać krótkie książeczki i nazywać ilustracje,
- pozwalać wkładać i wyjmować przedmioty z pojemników,
- bawić się w „a kuku” i inne proste zabawy naprzemienne,
- umożliwiać samodzielne próby jedzenia,
- pokazywać proste codzienne czynności i pozwalać je naśladować,
- wychodzić na spacery i pozwalać obserwować otoczenie,
- dawać czas na samodzielną próbę rozwiązania prostego problemu, zanim dorosły od razu pomoże.
Nie ma potrzeby ciągłego zadawania pytań ani wydawania poleceń w celu „trenowania” rozwoju. Rozmowa powinna być przede wszystkim naturalnym elementem wspólnego dnia.
Bezpieczeństwo coraz bardziej mobilnego dziecka
W drugim roku życia bezpieczeństwo staje się szczególnie ważne, ponieważ dziecko porusza się coraz szybciej, sięga wyżej i nie potrafi jeszcze ocenić ryzyka.
W domu warto:
- przymocować niestabilne meble do ściany,
- zabezpieczyć dostęp do schodów,
- przechowywać leki i środki chemiczne poza zasięgiem dziecka,
- zabezpieczyć przewody i niebezpieczne źródła ciepła,
- usunąć z podłogi drobne przedmioty grożące zadławieniem,
- uważać na gorące napoje,
- zabezpieczyć okna i balkony,
- zwracać uwagę na wodę, w tym wannę, basen i zbiorniki wodne.
Wkładanie przedmiotów do ust samo w sobie nie jest niepokojącym zachowaniem u dziecka w tym wieku. Nadal jest jednym ze sposobów poznawania otoczenia. Problemem jest natomiast dostęp do monet, baterii guzikowych, magnesów, leków, małych elementów zabawek i innych niebezpiecznych przedmiotów.
Nie każdemu meblowi trzeba zakładać miękkie narożniki. Ważniejsze jest usunięcie poważnych zagrożeń, stabilizacja mebli i zapewnienie dziecku przestrzeni, w której może bezpiecznie ćwiczyć poruszanie się.
Kiedy rozwój warto skonsultować z pediatrą?
Brak jednej konkretnej umiejętności w 13. miesiącu nie musi oznaczać problemu. Warto jednak skonsultować rozwój, jeśli dziecko:
- nie podciąga się do stania i nie próbuje utrzymywać ciężaru ciała na nogach,
- nie przemieszcza się w żaden sposób,
- wyraźnie mniej używa jednej strony ciała,
- nie reaguje na głos lub swoje imię,
- nie korzysta z gestów, takich jak machanie czy wyciąganie ręki,
- nie próbuje komunikować swoich potrzeb dźwiękiem, gestem lub spojrzeniem,
- ma duże trudności z jedzeniem lub połykaniem,
- wydaje się bardzo wiotkie lub wyjątkowo sztywne,
- nie wykazuje zainteresowania kontaktem z opiekunem.
Szczególnie ważnym sygnałem jest utrata umiejętności, którą dziecko wcześniej już posiadało. W takim przypadku nie należy czekać na kolejną wizytę profilaktyczną.
Jeżeli 13-miesięczne dziecko jeszcze samodzielnie nie chodzi, ale podciąga się do stania, chodzi przy meblach, rozwija inne umiejętności ruchowe i korzysta podobnie z obu stron ciała, sam brak samodzielnych kroków nie jest powodem do rozpoznawania opóźnienia.
U dzieci urodzonych przedwcześnie rozwój należy oceniać z uwzględnieniem wieku skorygowanego.
Podsumowanie
Trzynasty miesiąc życia to początek drugiego roku i okres intensywnego rozwoju ruchu, komunikacji, zabawy i samodzielności. Dziecko może już chodzić, ale nie musi. Może używać pierwszych słów, ale nadal bardzo ważną częścią komunikacji są gesty, gaworzenie i kontakt wzrokowy.
Zamiast porównywać dziecko z dokładnym kalendarzem warto obserwować ogólny kierunek rozwoju. Czy staje się coraz bardziej mobilne? Czy próbuje się komunikować? Czy interesuje się ludźmi i otoczeniem? Czy stopniowo zdobywa nowe umiejętności? To znacznie bardziej użyteczne niż oczekiwanie konkretnego osiągnięcia dokładnie w 13. miesiącu życia.