Dwunasty miesiąc życia kończy pierwszy rok rozwoju dziecka. To czas intensywnych zmian w sposobie poruszania się, komunikowania, jedzenia i poznawania otoczenia, ale nie istnieje jedna lista umiejętności, które każde dziecko musi osiągnąć dokładnie przed pierwszymi urodzinami.
Warto też rozróżnić 12. miesiąc życia od ukończenia 12 miesięcy. Dwunasty miesiąc trwa od ukończenia 11. miesiąca do pierwszych urodzin. Dopiero po ukończeniu pierwszego roku życia dziecko przestaje być niemowlęciem w ścisłym znaczeniu tego określenia.
Jak rozwija się dziecko w 12. miesiącu życia?
Pod koniec pierwszego roku dziecko zwykle jest znacznie bardziej mobilne i aktywnie uczestniczy w codziennych sytuacjach.
Może:
- samodzielnie zmieniać pozycje,
- podciągać się do stania,
- przemieszczać się przy meblach,
- sprawniej manipulować małymi przedmiotami,
- naśladować proste gesty,
- coraz lepiej rozumieć powtarzane komunikaty,
- aktywnie domagać się kontaktu i wspólnej zabawy.
Tempo rozwoju jest indywidualne. Jedno dziecko może już próbować pierwszych samodzielnych kroków, podczas gdy inne pewnie porusza się na czworakach i chodzi przy meblach. Obie sytuacje mogą mieścić się w prawidłowym rozwoju.
Co może potrafić roczne dziecko?
Według aktualnej checklisty CDC większość dzieci do ukończenia pierwszego roku życia:
- bawi się z opiekunem w proste zabawy, na przykład „a kuku” lub klaskanie,
- macha „pa-pa”,
- używa określenia takiego jak „mama”, „tata” lub innego specjalnego słowa na bliską osobę,
- rozumie „nie” i na chwilę zatrzymuje się po usłyszeniu tego komunikatu,
- wkłada przedmiot do pojemnika,
- szuka przedmiotu, który widziało podczas chowania,
- podciąga się do pozycji stojącej,
- przemieszcza się, trzymając mebli,
- pije z otwartego kubka trzymanego przez dorosłego,
- podnosi małe kawałki jedzenia pomiędzy kciukiem a palcem wskazującym.
Kamienie milowe nie są testem rozwoju i nie służą samodzielnemu diagnozowaniu dziecka. Pokazują umiejętności osiągane przez większość dzieci do określonego wieku.
Rozwój ruchowy pod koniec pierwszego roku
W 12. miesiącu dziecko może korzystać z wielu sposobów przemieszczania się.
Może:
- raczkować lub poruszać się w inny sposób po podłodze,
- samodzielnie siadać,
- podciągać się przy stabilnych meblach,
- stać z podparciem,
- przesuwać się bokiem wzdłuż kanapy lub stołu,
- próbować przez chwilę stać bez podparcia.
Raczkowanie nie jest obowiązkowym etapem, który każde dziecko musi przejść w identyczny sposób.
Nie warto też prowadzić dziecka za wysoko uniesione ręce ani intensywnie „ćwiczyć chodzenia”. Bezpieczna przestrzeń na podłodze daje mu możliwość samodzielnego rozwijania równowagi, siły i kontroli ciała.
Czy roczne dziecko powinno już chodzić?
Nie. Samodzielne chodzenie nie jest wymaganym kamieniem milowym na pierwsze urodziny.
CDC dla 12 miesięcy wymienia podciąganie się do stania i chodzenie przy meblach. Samodzielne kroki pojawiają się u wielu dzieci później.
Dlatego brak samodzielnego chodzenia dokładnie w dniu pierwszych urodzin nie oznacza opóźnienia rozwoju.
Warto natomiast obserwować, czy dziecko rozwija inne umiejętności ruchowe, wykorzystuje obie strony ciała i stopniowo zwiększa swoją mobilność.
Mowa i komunikacja rocznego dziecka
Pod koniec pierwszego roku dziecko rozumie zwykle znacznie więcej, niż potrafi wypowiedzieć.
Może:
- reagować na swoje imię,
- rozumieć część prostych komunikatów,
- rozumieć słowo „nie”,
- machać na pożegnanie,
- wskazywać lub wyciągać rękę w kierunku interesującego przedmiotu,
- naśladować gesty i dźwięki,
- używać pierwszych słów lub określeń o stałym znaczeniu.
Nie należy oczekiwać rozbudowanego słownika. Jedno dziecko może już mówić kilka słów, podczas gdy inne komunikuje się głównie za pomocą gestów, dźwięków i jednego lub dwóch charakterystycznych określeń.
Warto dużo rozmawiać z dzieckiem, odpowiadać na jego gesty i dźwięki oraz rozwijać jego próby komunikacji. Jeśli pokazuje kubek, można powiedzieć: „Chcesz kubek? Proszę, tu jest kubek”.
Jak roczne dziecko poznaje świat?
Pod koniec pierwszego roku dziecko zaczyna coraz lepiej rozumieć zależności między swoimi działaniami a ich skutkami.
Może:
- wkładać i wyjmować przedmioty z pojemników,
- celowo upuszczać zabawki,
- szukać schowanego przedmiotu,
- naśladować proste czynności wykonywane przez dorosłych,
- badać przedmioty poprzez obracanie, potrząsanie i uderzanie nimi,
- coraz dłużej skupiać uwagę na interesującej zabawie.
Proste przedmioty codziennego użytku często są dla dziecka równie interesujące jak specjalistyczne zabawki. Kubki, bezpieczne pojemniki, miękkie piłki czy duże klocki dają wiele możliwości poznawania zależności i ćwiczenia dłoni.
Ile śpi dziecko w 12. miesiącu życia?
Dziecko przed ukończeniem 12 miesięcy mieści się jeszcze w grupie, dla której American Academy of Sleep Medicine rekomenduje około 12–16 godzin snu w ciągu doby, wliczając drzemki.
Po pierwszych urodzinach zalecany zakres dla dzieci w wieku 1–2 lat wynosi około 11–14 godzin na dobę wraz z drzemkami.
Nie ma jednej obowiązkowej liczby drzemek. Pod koniec pierwszego roku wiele dzieci nadal śpi dwa razy w ciągu dnia, a przejście do jednej drzemki może nastąpić później.
Ważniejsza od sztywnego harmonogramu jest odpowiednia całkowita ilość snu i regularna, przewidywalna rutyna dnia.
Co je dziecko pod koniec pierwszego roku?
Pod koniec pierwszego roku dieta dziecka powinna być już różnorodna. Większość dzieci może stopniowo jeść te same rodzaje produktów co pozostali członkowie rodziny, jeśli są one odpowiednio przygotowane, miękkie i pozbawione nadmiaru soli oraz cukru.
W diecie mogą pojawiać się między innymi:
- warzywa i owoce,
- produkty zbożowe,
- mięso i ryby,
- jaja,
- rośliny strączkowe,
- naturalne produkty mleczne,
- odpowiednio przygotowane produkty zawierające orzechy,
- zdrowe źródła tłuszczu.
Ważne jest dalsze stosowanie zasad karmienia responsywnego. Rodzic decyduje, co i kiedy proponuje, natomiast dziecko powinno móc zakończyć posiłek, gdy sygnalizuje sytość.
Forma jedzenia nadal musi być dostosowana do możliwości dziecka, ponieważ ryzyko zadławienia pozostaje istotne również po pierwszych urodzinach.
Przed ukończeniem 12 miesięcy nie należy podawać miodu. Po pierwszych urodzinach ograniczenie związane z ryzykiem botulizmu niemowlęcego przestaje obowiązywać.
Mleko po ukończeniu 12 miesięcy
Karmienie piersią może być kontynuowane po pierwszych urodzinach tak długo, jak odpowiada to dziecku i osobie karmiącej. Światowa Organizacja Zdrowia rekomenduje kontynuowanie karmienia piersią do 2. roku życia lub dłużej wraz z odpowiednią dietą uzupełniającą.
Jeśli dziecko było karmione mlekiem modyfikowanym, po ukończeniu 12 miesięcy można zwykle rozpocząć przejście na pełnotłuste, pasteryzowane mleko krowie jako element zróżnicowanej diety.
Nie należy podawać mleka krowiego jako podstawowego napoju przed ukończeniem 12 miesięcy.
Tak zwane mleka dla małych dzieci nie są konieczne u zdrowego dziecka tylko dlatego, że skończyło ono rok.
Jak wspierać rozwój rocznego dziecka?
Najwięcej możliwości rozwoju daje codzienna wspólna aktywność, a nie intensywny program ćwiczeń.
Warto:
- dużo rozmawiać i śpiewać,
- czytać krótkie książeczki i nazywać obrazki,
- bawić się w „a kuku”, klaskanie i inne zabawy naprzemienne,
- pozwalać wkładać i wyjmować przedmioty z pojemników,
- zapewniać bezpieczną przestrzeń do samodzielnego przemieszczania,
- pozwalać ćwiczyć jedzenie palcami i korzystanie z kubka,
- pokazywać dziecku proste codzienne czynności,
- reagować na wskazywanie, gesty i dźwięki.
CDC nie rekomenduje czasu ekranowego dla dzieci poniżej 2 lat poza rozmowami wideo. Dziecko w tym wieku uczy się przede wszystkim poprzez bezpośredni kontakt, zabawę i obserwowanie innych osób.
Bezpieczeństwo coraz bardziej mobilnego dziecka
Pod koniec pierwszego roku dziecko może w krótkim czasie dostać się do miejsc i przedmiotów, które wcześniej były poza jego zasięgiem.
Warto sprawdzić między innymi:
- stabilność mebli i możliwość ich przewrócenia,
- dostęp do schodów,
- zabezpieczenie leków i środków chemicznych,
- dostęp do przewodów i gniazdek,
- małe przedmioty mogące spowodować zadławienie,
- dostęp do gorących napojów i powierzchni,
- bezpieczeństwo okien i balkonów.
Chodziki na kółkach nie są zalecane. Nie uczą prawidłowego chodzenia i mogą zwiększać ryzyko urazów.
Kiedy warto skonsultować rozwój z pediatrą?
Nieosiągnięcie pojedynczej umiejętności dokładnie w dniu pierwszych urodzin nie oznacza automatycznie problemu. Warto jednak omówić rozwój z pediatrą, jeśli dziecko pod koniec pierwszego roku:
- nie próbuje podciągać się do stania,
- nie przemieszcza się w żaden sposób,
- nie korzysta podobnie z obu stron ciała,
- nie reaguje na głos lub swoje imię,
- nie próbuje komunikować się gestami lub dźwiękami,
- nie interesuje się interakcją z opiekunem,
- ma istotne trudności z jedzeniem lub połykaniem,
- nie rośnie zgodnie z dotychczasowym przebiegiem.
Szczególnie ważnym sygnałem jest utrata umiejętności, którą dziecko wcześniej posiadało.
U dzieci urodzonych przedwcześnie rozwój należy oceniać z uwzględnieniem wieku skorygowanego.
Podsumowanie
Dwunasty miesiąc kończy pierwszy rok życia dziecka, ale nie jest egzaminem z określonego zestawu umiejętności. Pod koniec tego okresu większość dzieci podciąga się do stania, przemieszcza przy meblach, coraz sprawniej używa dłoni, komunikuje się gestami i dźwiękami oraz aktywnie poznaje otoczenie.
Samodzielne chodzenie ani duży zasób słów nie są obowiązkowe na pierwsze urodziny. Najważniejsze jest obserwowanie całego przebiegu rozwoju, zapewnienie dziecku bezpiecznej przestrzeni do ruchu i kontaktu z bliskimi oraz reagowanie, jeśli rozwój wyraźnie się zatrzymuje lub dziecko traci wcześniej nabyte umiejętności.