Dobrym momentem na uporządkowanie tych kwestii jest kilka miesięcy przed rozpoczęciem starań.
Kiedy zacząć przygotowania do ciąży?
Jeśli planujesz ciążę, warto zacząć przygotowania jeszcze przed rozpoczęciem starań.
Nie oznacza to konieczności całkowitej zmiany stylu życia. Dobrze jest natomiast przyjrzeć się takim obszarom jak:
- sposób odżywiania,
- aktywność fizyczna,
- masa ciała,
- palenie papierosów i spożywanie alkoholu,
- przyjmowane leki i suplementy,
- szczepienia,
- choroby przewlekłe,
- zdrowie jamy ustnej.
Warto również rozpocząć suplementację folianów odpowiednio wcześnie, ponieważ cewa nerwowa dziecka rozwija się w pierwszych tygodniach po zapłodnieniu, często zanim kobieta dowie się o ciąży.
Wizyta przed ciążą – co warto omówić?
Wizyta u ginekologa lub lekarza rodzinnego przed rozpoczęciem starań może pomóc ocenić, czy istnieją czynniki wymagające dodatkowego przygotowania.
Warto omówić:
- choroby przewlekłe,
- przebyte ciąże i ich ewentualne powikłania,
- przyjmowane leki, suplementy i preparaty ziołowe,
- historię szczepień,
- choroby występujące w rodzinie,
- regularność cykli miesiączkowych,
- dotychczasowe badania profilaktyczne,
- styl życia i sposób odżywiania.
Jeśli w rodzinie występują określone choroby genetyczne lub wcześniej występowały problemy dotyczące ciąży, lekarz może zaproponować dodatkową diagnostykę lub poradę genetyczną.
Jakie badania wykonać przed ciążą?
Nie ma jednego obowiązkowego pakietu badań, który każda osoba planująca ciążę musi wykonać.
Zakres warto dopasować do wieku, wywiadu medycznego, chorób przewlekłych i dotychczasowej profilaktyki.
Lekarz może rozważyć między innymi:
- morfologię krwi,
- badanie ogólne moczu,
- oznaczenie glukozy,
- badania oceniające funkcję tarczycy, jeśli istnieją wskazania,
- badania w kierunku wybranych zakażeń,
- oznaczenie grupy krwi, jeśli nie jest znana,
- inne badania wynikające z wywiadu.
Ważne jest, aby nie przypisywać morfologii możliwości, których nie ma. Morfologia może pomóc rozpoznać między innymi niedokrwistość, ale nie diagnozuje cukrzycy ani chorób tarczycy. Do ich oceny potrzebne są osobne badania.
Grupa krwi i konflikt serologiczny
Znajomość własnej grupy krwi i czynnika Rh jest przydatna przed ciążą lub na jej początku.
Sama znajomość grupy krwi partnera nie pozwala jednak „wykluczyć konfliktu serologicznego”.
W czasie ciąży znaczenie ma przede wszystkim grupa krwi przyszłej mamy oraz badanie przeciwciał odpornościowych przeciw antygenom krwinek czerwonych.
Aktualny polski standard opieki okołoporodowej przewiduje wykonanie tych badań do 10. tygodnia ciąży lub podczas pierwszego zgłoszenia się do opieki, jeśli wynik grupy krwi nie jest już odpowiednio udokumentowany.
Choroby przewlekłe i leki przed ciążą
Przed rozpoczęciem starań szczególnie ważne jest odpowiednie kontrolowanie chorób przewlekłych.
Dotyczy to między innymi:
- cukrzycy,
- nadciśnienia tętniczego,
- chorób tarczycy,
- padaczki,
- chorób autoimmunologicznych,
- chorób psychicznych.
Warto również przejrzeć wszystkie przyjmowane preparaty, w tym:
- leki na receptę,
- leki dostępne bez recepty,
- suplementy,
- preparaty ziołowe.
Nie należy jednak samodzielnie odstawiać leczenia przed rozpoczęciem starań. W przypadku niektórych chorób brak skutecznego leczenia może stanowić większe zagrożenie dla przyszłej ciąży niż odpowiednio dobrany lek.
Foliany przed ciążą – kiedy rozpocząć suplementację?
Foliany należą do najważniejszych składników, o które należy zadbać jeszcze przed zapłodnieniem.
Ich odpowiednia podaż zmniejsza ryzyko wad cewy nerwowej, w tym rozszczepu kręgosłupa.
Aktualne polskie rekomendacje zalecają rozpoczęcie suplementacji folianów co najmniej 12 tygodni przed planowanym zapłodnieniem oraz kontynuowanie jej przez okres ciąży.
Dawka i forma suplementacji powinny być dostosowane do indywidualnego ryzyka.
Innego postępowania mogą wymagać między innymi osoby:
- z wcześniejszą ciążą powikłaną wadą cewy nerwowej,
- z cukrzycą,
- z otyłością,
- z zaburzeniami wchłaniania,
- przyjmujące niektóre leki przeciwpadaczkowe lub inne leki wpływające na metabolizm folianów.
Dlatego nie należy samodzielnie zwiększać dawki do kilku miligramów „na wszelki wypadek”.
Foliany występują również w żywności, między innymi w zielonych warzywach liściastych, brokułach, roślinach strączkowych, orzechach i produktach pełnoziarnistych, ale dieta nie zastępuje zalecanej suplementacji przed ciążą.
Czy potrzebne są inne suplementy?
Nie ma potrzeby przyjmowania rozbudowanych zestawów witamin i składników mineralnych wyłącznie dlatego, że planujesz ciążę.
Suplementację warto dopasować do sposobu żywienia, stanu zdrowia, wyników badań oraz aktualnych rekomendacji.
W okresie ciąży szczególne znaczenie mogą mieć między innymi:
- foliany,
- witamina D,
- jod,
- DHA,
- żelazo w przypadku niedoboru lub innych wskazań.
Nie oznacza to jednak, że każdy składnik powinien być przyjmowany przez każdą kobietę w identycznej dawce.
Nie należy także stosować wysokich dawek witaminy A w postaci retinolu bez wskazania medycznego.
Jak powinna wyglądać dieta przed ciążą?
Nie istnieje jedna „dieta na płodność”, która gwarantuje zajście w ciążę.
Najlepszą podstawą jest urozmaicony sposób żywienia oparty na zasadach zdrowej diety.
W jadłospisie warto regularnie uwzględniać:
- warzywa i owoce,
- produkty pełnoziarniste,
- nasiona roślin strączkowych,
- jaja,
- ryby,
- chude mięso, jeśli jest elementem diety,
- mleko i produkty mleczne lub odpowiednio dobrane zamienniki,
- orzechy i nasiona,
- oleje roślinne i inne źródła nienasyconych kwasów tłuszczowych.
Nie ma potrzeby szczególnie zwiększać spożycia czerwonego mięsa ani wybierać wyłącznie niskotłuszczowych produktów mlecznych.
Nie ma również podstaw, aby nazywać witaminę E „witaminą płodności” i rekomendować jej dodatkową suplementację w celu zwiększenia szans na ciążę.
Jeśli dieta jest bardzo ograniczona, na przykład wegańska lub eliminacyjna, warto skonsultować ją z dietetykiem, aby zaplanować odpowiednią podaż składników odżywczych przed ciążą.
Masa ciała przed ciążą
Zarówno znaczna niedowaga, jak i nadwaga lub otyłość mogą mieć znaczenie dla płodności i przebiegu przyszłej ciąży.
Jeśli potrzebna jest zmiana masy ciała, najlepiej dążyć do niej stopniowo jeszcze przed rozpoczęciem starań poprzez odpowiednio dobraną dietę i aktywność.
Nie oznacza to jednak, że osoba z BMI poza zakresem uznawanym za prawidłowy nie może mieć zdrowej ciąży.
Decyzji o odkładaniu ciąży wyłącznie w celu osiągnięcia konkretnej liczby na wadze nie powinno się podejmować automatycznie. Znaczenie mają także wiek, płodność oraz indywidualny stan zdrowia.
Aktywność fizyczna przed ciążą
Regularny ruch wspiera zdrowie układu krążenia, mięśni, kości i metabolizmu oraz pomaga utrzymywać odpowiednią masę ciała.
Osobom dorosłym planującym ciążę zaleca się około 150 minut umiarkowanej aktywności fizycznej tygodniowo oraz ćwiczenia wzmacniające.
Może to być między innymi:
- szybszy spacer,
- jazda na rowerze,
- pływanie,
- trening siłowy,
- joga,
- inna regularna forma ruchu, którą lubisz.
Nie trzeba koncentrować się wyłącznie na wzmacnianiu brzucha i kręgosłupa. Znacznie korzystniejsze jest rozwijanie ogólnej sprawności całego ciała.
Alkohol, papierosy i inne używki
Jeśli planujesz ciążę, warto zrezygnować z palenia papierosów, e-papierosów oraz innych produktów zawierających nikotynę.
Należy również unikać narkotyków i innych substancji psychoaktywnych.
W przypadku alkoholu najbezpieczniejszym rozwiązaniem podczas starań jest rezygnacja z jego spożywania, ponieważ ciąża może rozpocząć się zanim zostanie potwierdzona testem.
Jeżeli odstawienie alkoholu, nikotyny lub innej substancji jest trudne, warto skorzystać z profesjonalnego wsparcia.
Jakie szczepienia sprawdzić przed ciążą?
Przed rozpoczęciem starań warto przejrzeć swoją historię szczepień i uzupełnić brakujące dawki zgodnie z aktualnymi zaleceniami.
Szczególnie ważne jest sprawdzenie odporności lub szczepienia przeciw:
- odrze, śwince i różyczce,
- ospie wietrznej,
- wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, jeśli szczepienie nie zostało wcześniej wykonane zgodnie z zaleceniami,
- grypie.
Szczepionki przeciw odrze, śwince i różyczce oraz ospie wietrznej są szczepionkami żywymi i nie podaje się ich podczas ciąży.
Po ich podaniu należy odczekać co najmniej miesiąc przed rozpoczęciem starań.
Nie ma natomiast potrzeby kończyć wszystkich możliwych szczepień przed ciążą. Niektóre szczepionki, między innymi przeciw grypie, krztuścowi, COVID-19 i RSV, mogą być zalecane również podczas ciąży w odpowiednim terminie.
Cytologia i test HPV przed ciążą
Planowanie ciąży jest dobrym momentem, aby sprawdzić, czy aktualne są badania profilaktyczne szyjki macicy.
Nie oznacza to jednak, że każda kobieta musi automatycznie wykonać klasyczną cytologię bezpośrednio przed ciążą.
W Polsce program profilaktyki raka szyjki macicy obejmuje obecnie kobiety w wieku od 25 do 64 lat.
Jedną z głównych metod jest test HPV HR z genotypowaniem. Przy wyniku dodatnim z tego samego materiału wykonuje się cytologię na podłożu płynnym.
Jeżeli Twoje badania przesiewowe są aktualne, nie ma potrzeby wykonywać ich ponownie tylko dlatego, że rozpoczynasz starania.
Czy przed ciążą warto iść do dentysty?
Tak. Wizyta kontrolna przed rozpoczęciem starań pozwala rozpoznać i w razie potrzeby leczyć próchnicę, zapalenie dziąseł lub inne problemy jamy ustnej.
Nie należy jednak straszyć, że niewyleczony ząb bezpośrednio spowoduje przedwczesny poród.
Badania wskazują na związek pomiędzy chorobami przyzębia a niektórymi niekorzystnymi wynikami ciąży, jednak nie potwierdzono prostego związku przyczynowego ani tego, że samo leczenie periodontologiczne zapobiega porodowi przedwczesnemu.
Dbanie o zdrowie jamy ustnej jest po prostu ważnym elementem ogólnego zdrowia przed ciążą.
Warto też wiedzieć, że potrzebne leczenie stomatologiczne można bezpiecznie przeprowadzać również podczas ciąży. Nie trzeba więc odkładać pilnego leczenia zęba tylko dlatego, że doszło już do zapłodnienia.
Czy partner również powinien się przygotować?
Przygotowanie do ciąży nie dotyczy wyłącznie przyszłej mamy.
Partner również powinien zwrócić uwagę na:
- palenie i spożywanie alkoholu,
- aktywność fizyczną,
- masę ciała,
- sposób odżywiania,
- choroby przewlekłe,
- przyjmowane leki,
- ekspozycję na wysoką temperaturę oraz niektóre substancje szkodliwe w pracy.
W przypadku trudności z zajściem w ciążę diagnostyka powinna dotyczyć obojga partnerów, a nie wyłącznie kobiety.
Podsumowanie
Przygotowanie do ciąży najlepiej rozpocząć kilka miesięcy przed planowanym zapłodnieniem. Najważniejsze są aktualna ocena stanu zdrowia, kontrola chorób przewlekłych i leków, odpowiednio wczesna suplementacja folianów, zdrowa dieta, regularny ruch, rezygnacja z używek oraz uzupełnienie potrzebnych szczepień.
Nie trzeba natomiast wykonywać przypadkowego rozbudowanego pakietu badań ani przyjmować wielu suplementów „na płodność”. Zakres diagnostyki i suplementacji najlepiej dopasować indywidualnie podczas konsultacji przedciążowej.