Dossier : Karmienie piersią
Dossier eksperta
Karmienie piersią
Dziś wiele mam decyduje się na karmienie piersią. To tendencja wzrostowa, ale często także przedmiot dyskusji.
Poznaj opinie ekspertów. Dowiedz się jakie są plusy i minusy karmienia piersią.
Wszystkie informacje pochodzą z « Pragmacie » N°3, publikacja Laboratoires Expanscience.
Spis treści
1. Karmienie piersią : ważna decyzja
Odpowiada Bernard Maria, ginekolog położnik
2. Oznaki prawidłowej laktacji
Odpowiada Béatrice Pipers, położna
3. Jakie prawidłowe nawyki należy przyjąć ?
Odpowiada Marie-Claude Marchand, pediatra
4. Jakie przeszkody mogą się pojawić ?
Odpowiada Gisèle Gremmo-Féger, pediatra
5. Jak odstawić noworodka od piersi ?
Odpowiada Elisa Guises, pielęgniarka
6. Koniec z przesądami
Karmienie piersią : ważna decyzja
Odpowiada Bernard Maria, ginekolog położnik
Kiedy należy rozpocząć dyskusję o karmieniu piersią ?
« Mówienie o karmieniu piersią to temat, do którego przygotowujemy się jeszcze przed porodem. Mając czas do dyspozycji w trakcie ciąży warto zadać pytanie przyszłej mamie jak planuje narodziny dziecka i czy chce karmić piersią. »
« Zdecydowana większość kobiet bez wahania odpowiada, że chce karmić piersią, co dowodzi, iż bez względu na wykształcenie, zawód lub pochodzenie, większość uważa dziś karmienie piersią za
I jakie są odpowiedzi ?
naturalne przedłużenie ciąży. Co nie powstrzymuje równocześnie mniejszości kobiet (10 - 15%) od kategorycznej odmowy wyboru tej możliwości.»
Jakie są przyczyny ?
« Liczne badania socjologiczne zajęły się tym tematem. Wynika z nich, że kobiety mają negatywny obraz karmienia piersią. Mają wrażenie, że jest to zwierzęce, i pierś jest bardziej rozważana w kategoriach seksualnych niż macierzyńskich, że karmienie piersią pociąga za sobą relację zależną w stosunku do dziecka, a także, że pozbawia to ojca czegoś, w przeciwieństwie do karmienia z butelki.»
Dlaczego niektóre kobiety się wahają ?
« Są na przykład kobiety, które są nieufne, ponieważ znają matkę, która miała problemy z karmieniem dziecka piersią. Także kobiety palące często są przeciw, ponieważ uważają, że podawania piersi
dziecku nie da się pogodzić z papierosami. Jednak karmienie piersią jest możliwe w różnych sytuacjach, również kiedy matka pali. W takim przypadku powinna ona przestrzegać kilku zasad np. palić po podaniu dziecku piersi, a nie przed.
Bez względu na przyczynę rezygnacji kobiety z karmienią dziecka piersią, należy zawsze okazywać empatię i zapewniać, że nie ma powodu, aby karmienie piersią odbyło się nieprawidłowo. »
Czy ojciec ma wpływ na tę decyzję ?
« Przyszły ojciec ma wpływ na decyzję jeśli temat karmienia piersią nie jest mu obcy. Niektórzy ojcowie mają uprzedzenia wynikające z niewłaściwych informacji. Kiedy słyszą rozsądne argumenty, większość z nich uważa, że szkoda byłoby pozbawiać dziecka tak świetnego doświadczenia i czuć z tego powodu żal.»
O autorze
• Ordynator oddziału położniczego szpitala w Villeneuve-Saint-Georges (Val-de-Marne) od 1984 roku
• Prowadził warsztaty francuskiej agencji zdrowia ANAES*, która w maju 2002 opublikowała rekomendacje dotyczące karmienia piersią
*www.anaes.fr
Bibliografia
• Karmienie piersią: rozpoczęcie i kontynuacja przez pierwszych 6 miesięcy życia dziecka. Rekomendacje dla praktyki medycznej (RPC) Francuskiej Agencji Zdrowia (ANAES, maj 2002).
Oznaki prawidłowej laktacji
Odpowiada Béatrice Pipers, położna
Co rozumiemy przez laktację ?
« Według definicji to produkcja mleka. W dużej mierze zależy od noworodka: im więcej i lepiej będzie ssał, tym więcej matka dostarczy mu mleka. Ważna jest raczej jakość karmienia piersią i ssania (od nich zależy prawidłowa laktacja) niż wyprodukowana ilość mleka. »
Jakie są oznaki prawidłowej laktacji ?
« W czasie karmienia, mama powinna czuć upływ płynu. Potwierdzają to różne oznaki wypływu (mrowienie w piersi, skurcze macicy). Od strony dziecka, rytm ssania/połykania jest jednym z
bardziej oczywistych znaków pozwalających na określenie jakości ssania. Noworodek karmiony piersią powinien moczyć przynajmniej 6 pieluszek dziennie i robić żółte grudkowate kupki, na początku bardzo częste. Nie zapominając też o regularnym przybieraniu na wadze. »
Czy istnieje idealny rytm ssania/połykania ?
« Nie, każde dziecko ma inny. Ale dla pewności, że dziecko skutecznie ssie, powinna mieć miejsce szybka zmiana pomiędzy ssaniem a połykaniem, rytm ten będzie stawał się wolniejszy wraz z nasyceniem głodu dziecka. Kiedy dziecko będzie najedzone, puści pierś matki lub pozostanie do niej przytulone, ale już bez ruszania buzią. »
Jakie są inne czynniki sprzyjające skutecznemu karmieniu ?
« Mama powinna być zrelaksowana i w wygodnej pozycji siedzącej lub leżącej. Bez względu na pozycję, dziecko powinno być zwrócone buzią do matki « w kierunku piersi », buzia szeroko otwarta a usta
dobrze ułożone, aby mogły szeroko objąć obwódkę sutka i maksymalnie ją stymulować.
Nie ma określonej reguły, jednak karmienia powinny być relatywnie długie (10-15 minut) i częste (od 6 do 8 razy dziennie w ciągu pierwszego miesiąca życia dziecka). »
A jeśli dziecko nieprawidłowo układa buzię ?
« Można stymulować wrażliwe punkty dookoła buzi, aby dziecko szeroko ją otworzyło.
Można również zachęcić dziecko wyciskając kroplę mleka z piersi. »
Co można zyskać w ramach prawidłowej laktacji ?
« Przede wszystkim odpowiedni rozwój dziecka jeśli chodzi o wagę i ogólny stan zdrowia (prawidłowy sen, spokojne zachowanie...). Zwiększa również odporność dziecka na choroby.
Poza tym, karmienie piersią wzmacnia także więź między matką i dzieckiem. Mama karmiąca ma duże poczucie zadowolenia, że daje dziecku to, co najlepsze. Zwłaszcza, że zwiększa jego odporność i chroni przed chorobami. »
O autorze
• Położna od 18 lat
• Pracuje na oddziale położniczym Głównej Kliniki w Annecy
• Posiada dyplom uniwersytecki w dziedzinie karmienia piersią wydziału medycyny w Grenoble (Isère)
• Współzałożycielka « Karmienia piersią w Górnej Sabaudii », stowarzyszenia wsparcia dla matek pragnących karmić piersią.
Bibliografia :
• Karmienie piersią : rozpoczęcie i kontynuacja w ciągu pierwszych 6 miesięcy życia dziecka.
Rekomendacje dla praktyki klinicznej (RPC) francuskiej agencji zdrowia (ANAES,www.anaes.fr, maj 2002)
Stres związany z ważeniem dziecka
Przez wiele lat, aby określić ilość mleka wypitego przez dziecko, ważyło się je nago przed i po karmieniu. Obecnie metoda ta jest raczej nie praktykowana. Stanowiła ona źródło dużych obaw dla matek, które mogły czuć się deprecjonowane i obwiniały się w przypadku, gdy wynik był niższy niż oczekiwany.
Wystarczy ważyć noworodka przynajmniej raz lub dwa razy w pierwszym miesiącu po opuszczeniu szpitala, aby ustalić początek karmienia piersią.
Ten sposób pozwala określić wagę dziecka w trudnym początkowym okresie karmienia czyli po upływie pierwszych pięciu tygodni.
Jakie prawidłowe nawyki należy przyjąć ?
Odpowiada Marie-Claude Marchand, pediatra
Co powinna zrobić przyszła mama, aby jak najlepiej przygotować się do karmienia piersią ?
« W trakcie ciąży, ciało kobiety przygotowuje się do karmienia piersią, więc specjalne przygotowania nie są wymagane.
Dla przyszłej mamy to także okazja, aby przemyśleć kwestię karmienia piersią, swoje chęci, zebrać informacje na ten temat lub ewentualnie spotkać się z kobietami karmiącymi piersią. To również odpowiedni moment na wybranie bardziej zbilansowanej diety. »
Czy radzi się spożywać specjalny pokarm w trakcie karmienia piersią ?
« Nie szczególnie. Jeśli chodzi o składniki, które mają za zadanie zwiększenie ilości produkowanego mleka, nie zostały one nigdy dowiedzione naukowo. Ale, jeśli jedzenie konkretnej żywności uspokaja matkę, może to mieć wpływ: im bardziej będzie odprężona, tym lepszy przebieg będzie miało karmienie piersią.»
Jakie składniki powinna wykluczyć ?
« Lepiej ograniczyć spożywanie napojów zawierających kofeinę, a także unikać alkoholu, który nie jest odpowiedni dla rozwoju mózgu dziecka. »
Czy to prawda, że mama powinna pić więcej płynów kiedy karmi piersią ?
« Jest to klasyczny przesąd. Obecnie, produkcja mleka nie zależy od ilości wypitej wody, ale od jakości ssania i skuteczności przepływu mleka. Mama będzie piła stosownie do pragnienia i wydalania moczu: jeśli mocz jest bardzo gęsty,
oznacza to, że matka nie spożywa wystarczającej ilości płynów. »
Jakich zasad higieny należy przestrzegać ?
« Przede wszystkim, należy zawsze dokładnie umyć ręce. Jeśli chodzi o piersi, to nie jest konieczne ich mycie przed i po karmieniu, ponieważ w ten sposób usuwamy ochronny łój wytwarzany przez gruczoły podskórne obwódki. »
Czy mama powinna spać z dzieckiem, aby nocne karmienie stało się łatwiejsze?
« Bliskość między matką i dzieckiem sprzyja karmieniu piersią. Ważne jest, aby rodzice pamiętali o zachowaniu bezpieczeństwa kiedy śpią razem z dzieckiem w jednym łóżku.
Warto zwrócić uwagę na np. unikanie zbyt silnego ogrzewania sypialni, twardy materac, brak kołdry. Inna możliwość to ustawienie łóżeczka dziecka obok łóżka rodziców. »
Czy lekarz może przepisać lekarstwa matce karmiącej ?
« Oczywiście. Należy tylko wcześniej zasięgnąć porady. Jednak, możliwe jest leczenie powszechnych chorób u matek karmiących piersią. »
O autorze
• Pediatra, od stycznia 2003 w Centrum Ochrony Matki i Dziecka (Essonne)
• Prowadzi szkolenia w zakresie karmienia piersią w Instytucie IPSN Co-naître
• Doradca w dziedzinie laktacji IBCLC (International Board Certified Lactation Consultant)
Bibliografia
• Karmienie piersią : rozpoczęcie i kontynuacja w pierwszych 6 miesiącach życia dziecka. Rekomendacje dla praktyki klinicznej (RPC) francuskiej agencji zdrowia(ANAES, www.anaes.fr, mai 2002)
• Medications and Mothers'Milk : A Manual of Lactional Pharmacology, Thomas Hale, 11e ed 2004 ; Pharmasoft Publishing
Jaki odciągacz pokarmu wybrać ?
Odciągacz pokarmu oraz inne przyrządy związane z karmieniem piersią (np. ochronne nakładki) używa się przede wszystkim w sytuacji oddzielenia matki od dziecka (np. hospitalizacja, powtórna laktacja, powrót do pracy).
Nowoczesne, elektryczne podwójne odciągacze pokarmu oparte są na fizjologicznym zrozumieniu laktacji. W przypadku, kiedy używasz go sporadycznie, mamy polecają ręczny odciągacz pokarmu z uchwytem, ponieważ jest dość łagodny, łatwy w użyciu i skuteczny. Nieprawidłowo używany odciągacz może spowodować bolesne uszkodzenia obwódek sutków. Większość elektrycznych odciągaczy pokarmu jest dostępna w aptece.
Jakie są główne przeszkody mogące się pojawić ?
Odpowiada Gisèle Gremmo-Féger, pediatra
Jaki jest główny powód konsultacji ?
« Niewystarczająca ilość mleka, która jest zresztą pierwszą przyczyną zaprzestania karmienia piersią. W większości przypadków, nie mamy do czynienia z prawdziwym niedoborem pokarmu, ale z przekonaniem matki, która powątpiewa w swoje możliwości.
To fałszywe postrzeganie jest rezultatem niewłaściwej oceny potrzeb noworodka, ale także nierealnych oczekiwań rodziców i osób opiekujących się dzieckiem, w szczególności jeśli chodzi o liczbę karmień i nocnego snu.
Jeśli chodzi o karmienie piersią nie jest możliwe określenie normy dotyczącej liczby karmień. Badania wykazują, że bardzo niewiele karmień jest kontynuowanych w przypadku ich małej liczby. »
A jeśli ten niedobór jest uzasadniony ?
« Objawia się ono wówczas niewystarczającym przybieraniem na wadze noworodka. Trzeba jednak zwrócić uwagę,że w porównaniu do dzieci karmionych mlekiem przemysłowym, wzrost noworodków karmionych piersią ma tendencję do załamania począwszy od trzeciego/czwartego miesiąca.
Należy koniecznie oddzielić zasadniczy niedobór pokarmu – to znaczy fizjologiczną niezdolność matki do wystarczającego wyprodukowania pokarmu wynikającą z czynników anatomicznych lub hormonalnych – (powinna zostać ona wykryta wcześnie) od częstszego, drugorzędnego niedoboru.
Wynika on z niewystarczającego żądania ze strony dziecka, a przede wszystkim z nieprawidłowego przebiegu karmienia piersią. W ten sposób, niewystarczające i mało skuteczne karmienia zaburzają regulację produkcji pokarmu, która opiera się na prawie podaży i popytu.
Jeśli dziecko nie ssie wystarczająco dobrze i nie dość często, produkcja mleka będzie na niedostosowanym poziomie. »
Czy karmienie piersią może być bolesne ?
« Tak, najczęściej powodem są urazowe uszkodzenia brodawek sutkowych. Na ogół są one nierozłącznie związane z tarciem wynikającym ze złego złapania piersi przez dziecko i jego niewłaściwym ułożeniem w czasie karmienia. »
Podobno jedna kobieta na pięć cierpi z powodu zapalenia piersi w czasie karmienia. Jaka jest przyczyna ?
O autorze
• Pediatra, ordynator oddziału pediatrii w szpitalu położniczym w CHU de Brest (Finistère)
• Doradca w dziedzinie laktacji IBCLC (International Board Certified Lactation Consultant)
Bibliografia
• Karmienie piersią : rozpoczęcie i kontynuacja w pierwszych 6 miesiącach życia dziecka. Rekomendacje dla praktyki klinicznej (RPC) francuskiej agencji zdrowia (ANAES, www.anaes.fr, mai 2002).
• Karmienie piersią a lekarstwa, de G. Gremmo- Féger, M. Dobrzyniski et M. Collet. J Gynecol Ostet Bio Reprod , 2003 / Volume 32, n°5, 466-475.
• Karmienie piersią : niedobór pokarmu jest kulturowo zbudowanym mitem, de Gisèle Gremmo-Féger. Spirale, octobre 2003, Editions Erès
Jak odstawić noworodka od piersi ?
Odpowiada Elisa Guises, pielęgniarka
Kiedy odstawiamy dziecko od piersi ?
« Każdy przypadek jest inny, ale większość odstawień od piersi jest obecnie przedwczesna (2-3 miesiące po porodzie) i krótka (średnio od 2-3 tygodni).
Powód ? Powrót mamy do pracy, który nie pozwala jej na stałe przebywanie z dzieckiem. Prawo wprawdzie przewiduje karmienie piersią w czasie pracy, ale jest to rozporządzenie z jednej strony mało znane a z drugiej trudne do realizacji na co dzień.
Kontynuacja karmienia piersią, nawet po podjęciu aktywności zawodowe jest możliwa, kiedy używamy odciągacza pokarmu. »
Konkretnie, jak przebiega odstawienie od piersi ? W jakim rytmie?
« Zwykle rozpoczynamy stopniowo odstawienie od piersi miesiąc przed powrotem do pracy, zastępując karmienie piersią butelką i zwiększając mniej więcej co tydzień. Aby odstawienie od piersi się powiodło, matka powinna czuć się na to gotowa. Jest to kluczowy czynnik. Oczywiście należy też wziąć pod uwagę dziecko i obserwować jego reakcje, a nawet wrócić do karmienia piersią, jeśli mama uzna odstawienie od piersi za zbyt destabilizujące dla rozwoju dziecka. »
Czy istnieją specjalne środki ostrożności, które należy podjąć ?
« Ważne jest, aby nie narażać dziecka na podwójną stratę: przytulania, obejmowania matki i pokarmu. Zmiana ta może zakłócić spokój noworodka, czego konsekwencją może być odmowa jedzenia lub butelki. Dobrym sposobem na stopniowe przyzwyczajanie dziecka do nieobecności mamy, a więc odstawienia od piersi jest odciąganie pokarmu, tak aby tata mógł karmić dziecko z butelki. »
Czy odstawienie od piersi, które odbywa się na przestrzeni kilku miesięcy, jest najlepszym
rozwiązaniem ?
« Jeżeli jest to możliwe dla matki, może to być dobre rozwiązanie, gdyż w tym przypadku odstawienie od piersi odbędzie się bardziej na żądanie noworodka, który spontanicznie i w swoim tempie okaże swoją chęć na inny sposób odżywania niż matczyna pierś. »
Czy można utrzymać karmienie piersią ?
« Tak. Dla wielu mam, odstawienie od piersi to krok zdecydowany, bo nie wyobrażają sobie codziennego karmienia piersią. Jednak jest to jak najbardziej do rozważenia na przestrzeni kilku miesięcy; podawanie piersi dziecku wieczorem uspokaja je przed zaśnięciem.»
Jak mamy przeżywają odstawienie od piersi ?
« Karmienie piersią jest często uważane za wyraz matczynej miłości, stan absolutnej błogości. Dlatego może pojawić się trudność u niektórych mam związana z faktem, że ich dziecko staje się samodzielne. Ale większość mam przeżywa to jako naturalny etap w życiu dziecka. »
O autorze
• Pielęgniarka od 20 lat• Wykłada w szkole dla pielęgniarek w szpitalu Trousseau, w XII dzielnicy Paryża• Członek francuskiego stowarzyszenia dla dyplomowanych pielęgniarek i uczennic (ANPDE)
Bibliografia
• Karmienie piersią : rozpoczęcie i kontynuacja w ciągu pierwszych 6 miesięcy życia dziecka. Rekomendacje dla praktyki klinicznej (RPC) francuskiej agencji zdrowia (ANAES, www.anaes.fr, mai 2002)
• Przewodnik pielęgniarstwa, Gassier Jacqueline, Ed. Masson, 2002
Jakie mleko podajemy w butelce dziecku ?
W przypadku przedwczesnego odstawienia od piersi, często preferowane jest mleko HA, z powodu zawartych protein, które są bliższe proteinom matczynego mleka.
A krowie mleko ? Lepiej, aby było podawane dziecku po ukończeniu 10 miesięcy. Mleko przemysłowe jest bardziej dostosowane jakościowo, w szczególności w kwestii soli mineralnych i podstawowych kwasów tłuszczowych.
Koniec z przesądami
Matczyne mleko nie jest wystarczająco odżywcze dla niektórych dzieci.
FAŁSZ
Nie istnieje mleko matczyne, które nie byłoby wystarczająco odżywcze, ponieważ noworodki regulują swoje potrzeby pokarmowe ze względu na kaloryczną wartość mleka.
Nocne karmienie ułatwia początek i podtrzymanie laktacji.
PRAWDA
Aby móc regulować swoje potrzeby pokarmowe większość noworodków potrzebuje nocnego karmienia, zresztą nocne karmienia sprzyjają laktacji pozwalając na uniknięcie zbyt dużych przerw pomiędzy karmieniami.
Jeśli matka karmiąca piersią ma gorączkę nie powinna podawać piersi dziecku.
FAŁSZ
Przeciwnie: na tyle o ile w przypadku większości powszechnych chorób zakaźnych maksymalne ryzyko zarażenia ma miejsce się przed pojawieniem się pierwszych symptomów u matki, kontynuacja karmienia piersią daje dziecku elementy pozwalające na obronę przed infekcją.
FAŁSZ
Aby uniknąć uszkodzeń sutków i zoptymalizować przepływ pokarmu od matki do dziecka, bardzo ważne jest, żeby dziecko złapało pierś a nie tylko sutek.
Nawet jeśli nie jest wypukły, dziecku, które porządnie otwiera buzię, udaje się ssać.
Upływ pokarmu pomiędzy karmieniami nie jest normalny.
FAŁSZ
Czasem wystarczy, że matka pomyśli o swoim dziecku i mleko samo zaczyna płynąć !
Dziecko karmione piersią powinno dodatkowo przyjmować witaminę K.
PRAWDA
Doradza się podawanie witaminy K od momentu narodzin.
Ropień piersi przebyty w przeszłości stanowi przeciwskazanie do karmienia piersią.
FAŁSZ
Ropień nie wpływa na możliwość produkcji mleka przez gruczoł sutkowy w czasie kolejnej ciąży.
Dziecko karmione piersią na żądanie jest mniej narażone na otyłość.
PRAWDA
Dziecko rzeczywiście dostosowuje swoje porcje pokarmu do realnych potrzeb.
W przypadku przepełnienia piersi w czasie karmienia, jedynym ratunkiem jest stosowanie odciągacza pokarmu.
FAŁSZ
Ręczny masaż obwódek piersi z wypłynięciem mleka jest najprostszym sposobem na przyniesienie ulgi w przypadku przepełnienia.
Nie należy podawać piersi dziecku więcej niż 8 razy dziennie, bo pociąga to za sobą ryzyko szybkiego pojawienia się pęknięć brodawek.
FAŁSZ
« Zapalenie naczyń chłonnych, lub raczej zapalenie sutka, dotyka około 10 % kobiet karmiących piersią. Objawia się pojawieniem w okolicy piersi czerwonej plamy, gorącej i bolesnej, a także ogólnymi symptomami podobnymi do grypowych.
To zapalenie jest przede wszystkim spowodowane nagromadzeniem mleka w komórkach piersiowych, wynika to w szczególności ze zbyt długich przerw między karmieniami.
W rzeczywistości, kiedy się pojawia, nadal zbyt często radzi się matce zaprzestać karmienia piersią. Przeciwnie, kontynuacja karmienia piersią, mająca na celu uwolnienie pokarmu, jest najważniejszym elementem leczenia i nie stanowi zagrożenia dla zdrowego noworodka. »
Główną przyczyną pęknięć jest nieprawidłowe złapanie piersi przez niemowlę ; ilość i długość trwania ma znaczenie, kiedy dziecko prawidłowo trzyma pierś.
Źródła
Kobieta, która ma płaskie sutki nie może karmić piersią.
• Strona www.santeallaitementmaternel.com
• Dr Gremmo-Féger, Karmienie piersią w 36 pytaniach, kwiecień 2000